Udhëzues praktik

Siguria në protestë. Të drejtat e tua.

Udhëzime të shkurtra. Çfarë të marrësh me vete. Ku të drejtohesh në rast rreziku.

Urgjencë mjekësore · 127

Vështirësi në frymëmarrje. Gjakderdhje e rëndë. Pa ndjenja. Djegie apo trauma.

Ky material është përgatitur për orientim praktik. Për këshilla ligjore kërko avokat; për urgjenca mjekësore telefono 127.

Gjeje shpejt

Çfarë të duhet tani?

Zgjidh situatën. Lexo hapat. Vepro.

Para protestësÇfarë të marrësh me vete dhe si të përgatitesh sa më mirë.Gjatë protestësSi të veprosh kur situata bëhet e rrezikshme.Nëse të ndalon policiaTë drejtat ligjore dhe veprimet e para.Ndihma e parëSi të ndihmosh dikë që ka nevojë për ndihmë mjekësore.Kontakte falasNdihmë juridike, mjekësore dhe psikologjike falas.Pas protestësSi të dokumentosh shkeljet dhe të mbrosh sigurinë digjitale.

Para protestës

Përgatitu para se të dalësh

Duhet të kesh një plan për çdo situatë.

Shko i përgatitur

Mos qëndro vetëm. Shko me njerëz që njeh ose bashkohu me një grup në protestë. Nëse s’ke me kë të shkosh, shkruaj në WhatsApp për të gjetur një grup.
Njofto një familjar se ku do të jesh dhe mbaje të informuar nëse ndryshon vendndodhje.
Cakto një pikë takimi me shokët në rast se ndaheni.
Shkruaj në letër numrin e një familjari dhe të një avokati. Policia mund të ta marrë telefonin ose mund të të mbarojë bateria.

Vishu për mbrojtje

Mbulo sa më shumë lëkurë: mëngë të gjata, doreza, kokore. Mbulo tatuazhet dhe hiq bizhuteritë.
Mos përdor makijazh, kremra me bazë vaji apo vazelinë mbi lëkurën që mund të ekspozohet: e mbajnë gazin mbi lëkurë.
Mos vendos lente kontakti. Lidh flokët dhe shmang aksesorët që mund të tërhiqen.
Maska N95 nuk mbron nga gazi lotsjellës, por është më mirë se asgjë; maska kundërgaz mbron më shumë. Çdo maskë kufizon edhe identifikimin nga kamerat.

Merri me vete

Ujë të pijshëm dhe solucion fiziologjik steril për shpëlarjen e syve, diku ku i arrin lehtë.
Doreza pa lateks, garza sterile, fasha dhe leukoplast.
Telefon të karikuar dhe power bank, një dokument identifikimi, ilaçet që të duhen, pak para dhe rroba rezervë në një qese.

Siguro telefonin

Vendos një kod të fortë dhe çaktivizo Face ID dhe gjurmën e gishtit përpara protestës.
Kufizo njoftimet që shfaqen në ekranin e kyçur.
Mos e shpërnda vendndodhjen publikisht, vetëm me njerëz të besuar.

Kujdes: pajisjet mbrojtëse nuk e bëjnë të sigurt ekspozimin ndaj gazit. Zgjedhja më e sigurt është të largohesh nga burimi.

Gjatë protestës

Largohu nga rreziku

Qëndro me grupin. Mos lejo të mbetesh i bllokuar.

Në turmë

Mbaj hapësirë për të lëvizur dhe mos u fut në vende pa dalje. Di paraprakisht nga mund të largohesh.
Mbaj të paktën 3 metra distancë nga radhët e policisë. Nëse afrohen, largohu.
Nëse ndahesh nga të tjerët, shko te pika e takimit vetëm kur është e sigurt.
Mos u bëj pjesë e përshkallëzimit të dhunës. Ndihmo të tjerët pa vënë veten në rrezik.

Nëse sheh dhunë ose një të lënduar

Shiko së pari rrezikun për veten. Mos hyr në gaz, flakë apo përleshje pa mbrojtje.
Mos prek bombolat e gazit apo objekte të dyshimta.
Për gjakderdhje të rëndë, shtyp fort mbi plagë dhe telefono 127. Për të tjerat, shiko ndihmën e parë.
Dokumento dhunën vetëm kur je i sigurt.

Kujdes: nëse policia të ka ndaluar ose arrestuar, mos provo të largohesh me forcë dhe mos bëj rezistencë fizike. Kërko avokat.

Nëse të ndalon policia

Mos bëj deklarata pa avokat

Kërko arsyen e ndalimit. Kërko avokatin. Kërko të njoftohet familja.

Thuaje qartë

“Dua të di arsyen e ndalimit. Kërkoj të njoftoj familjen dhe të komunikoj me avokatin tim. Nuk bëj deklarata pa praninë e avokatit.”

Çfarë të bësh

Ruaj qetësinë dhe mos bëj rezistencë fizike.
Kërko të telefonosh avokatin ose një familjar. Nëse nuk të lejojnë ta bësh vetë, kërko që policia të njoftojë familjen.
Mos jep deklarata për ngjarjen pa u këshilluar me avokatin. Jep vetëm të dhënat e identitetit që kërkohen me ligj.
Mos nënshkruaj asgjë që nuk e kupton. Kërko ta lexosh dhe të këshillohesh me avokatin.
Nëse je lënduar, thuaj: “Kam nevojë për ndihmë mjekësore” dhe kërko që lëndimet të shënohen.
Kërko identifikimin e punonjësit dhe mbaj mend kohën, vendin dhe numrat identifikues, nëse është e sigurt.
Shëno orën kur të ndaluan dhe në fund kërko kopjen e procesverbalit.
Nëse nuk ke avokat, shiko listën e avokatëve falas.

Çfarë thotë ligji

Ligji për Policinë e Shtetit, neni 10: polici duhet të identifikohet para se të marrë një masë ndaj teje.
Po ky ligj, neni 19: ndalimi i përkohshëm policor zgjat maksimumi 5 orë dhe koha fillon kur të ndalojnë, jo kur mbërrin në komisariat. Ke të drejtë për një kopje të procesverbalit.
Kushtetuta, neni 28: të njoftohesh menjëherë, në një gjuhë që e kupton, për arsyen dhe akuzën, të mos bësh deklarata dhe të komunikosh menjëherë me avokatin. Nëse je arrestuar ose ndaluar për vepër penale, duhet të dalësh para gjyqtarit brenda 48 orëve.
Kushtetuta, neni 31: nëse nuk ke mjete për avokat, ke të drejtë për mbrojtje falas në procesin penal.
Kodi i Procedurës Penale, neni 255: policia duhet të njoftojë pa vonesë familjen, me pëlqimin tënd.
Nën 18 vjeç: policia duhet të njoftojë familjen dhe nuk duhet të të pyesë pa praninë e avokatit dhe të psikologut.

Kujdes: ndalimi i përkohshëm policor (deri në 5 orë) dhe arrestimi për vepër penale (para gjyqtarit brenda 48 orëve) kanë statuse juridike të ndryshme. Ruaj një numër avokati në letër përpara se të dalësh.

Ndihma e parë

Vepro menjëherë

Mbro veten. Ndal dëmtimin. Kërko ndihmë sipas rëndesës.

Gaz lotsjellës · sytë dhe frymëmarrja

Largohu menjëherë drejt ajrit të pastër dhe, nëse mundesh, drejt një vendi më të lartë: gazi qëndron afër tokës.
Mos i fërko sytë. Shpëlaji me ujë të pastër ose solucion fiziologjik për 10 deri në 15 minuta.
Hiq lentet e kontaktit dhe mos i vendos përsëri.
Kur je i sigurt, hiq rrobat e ndotura pa i kaluar mbi kokë, mbylli në një qese dhe laj lëkurën me ujë dhe sapun.
Mos hidh qumësht, vajra apo përzierje shtëpiake në sy.
Për vështirësi në frymëmarrje, dhimbje të fortë të syrit ose shikim të turbullt që nuk kalon, kërko ndihmë mjekësore.

Djegie nga zjarri

Nëse rrobat marrin flakë: ndalo, shtrihu, mbulo fytyrën dhe rrotullohu.
Ftoje djegien me ujë të rrjedhshëm të freskët për 20 minuta. Mos përdor akull, vaj, gjalpë ose kremra.
Hiq bizhuteritë dhe rrobat pranë djegies, por mos tërhiq asgjë që është ngjitur në lëkurë dhe mos çaj flluskat. Mbuloje lirshëm me film plastik të pastër.
Kërko trajtim urgjent për djegie të mëdha ose të thella, në fytyrë, duar, qafë ose zona intime.

Djegie kimike

Me doreza nëse mundesh, hiq rrobat e ndotura. Pluhurin e thatë fshije me kujdes përpara se ta shpëlash.
Shpëlaj me shumë ujë për të paktën 20 minuta. Në sy: mbaj qepallat hapur dhe shpëlaj 15 deri në 20 minuta.
Mos vendos asnjë substancë mbi lëkurë dhe kërko vlerësim në spital.

Tym

Largohu menjëherë në ajër të pastër.
Kërko vlerësim mjekësor për zë të ngjirur, vështirësi në frymëmarrje, djegie në fytyrë ose blozë në gojë e hundë. Simptomat mund të vijnë më vonë, sidomos me astmë.

Goditje në kokë ose qafë

Mbro kokën dhe qafën me krahë ndërsa largohesh nga rreziku.
Nëse dyshon për dëmtim të qafës ose shtyllës kurrizore, mos e lëviz personin, përveçse kur rrezikohet jeta.
Humbje e vetëdijes, të vjella, konfuzion, kriza ose vështirësi në të folur: kërko urgjencë mjekësore.

Personi nuk reagon ose nuk merr frymë normalisht

Kontrollo nëse reagon dhe shiko frymëmarrjen për jo më shumë se 10 sekonda.
Nëse nuk merr frymë normalisht ose vetëm gulçon, telefono 127, kërko një defibrilator dhe fillo shtypjet e kraharorit: në mes të kraharorit, 100 deri në 120 në minutë.
Nëse merr frymë normalisht dhe nuk dyshon për traumë, vendose në pozicionin anësor të sigurisë dhe ndiqe.

Gjakderdhje dhe plagë

Shtyp fort dhe pa ndërprerje drejtpërdrejt mbi plagë me garzë ose leckë të pastër.
Gjakderdhje e rëndë ose që nuk ndalet: telefono 127.
Mos hiq objektet e ngulura në plagë; shtyp rreth tyre.
Plagët e vogla shpëlaji me ujë të pastër dhe mbuloji me garzë sterile.

Kujdes: telefono 127 për vështirësi në frymëmarrje, gjakderdhje të rëndë, humbje të vetëdijes, djegie të rënda ose trauma serioze. Mos e vono ndihmën nga frika e autoriteteve.

Kontakte falas

Avokatë · Mjekë · Pajisje

Ruaji numrat përpara protestës. Pyet nëse shërbimi është ende aktiv.

Partia Demokratike · 24/7

Grupi i avokatëve të PD-së

Ndihmë juridike në polici, prokurori dhe gjykatë për protestues të shoqëruar, ndaluar ose arrestuar. Është shërbim i një partie politike. Avokatët: Marash Logu, Eda Grimci, Adriana Kalaja, Franc Nuri, Shaqir Manjani, Besart Logu dhe Ledio Nuraj.

067 482 5149

Listë e pakonfirmuar

Asistencë ligjore falas 24/7 për studentët dhe të miturit që ndalohen nga policia.

@avokat_redi_shima

069 688 1469

Ndihmë mjekësore

Mjekësi · 24/7

Albanian Medical Clinic

Trajtim mjekësor falas për protestuesit e lënduar: mjekime, qepje plagësh, serume dhe mundësi transporti.

068 24 77 367

Vullnetare me shami të kuqe

Në protestë ka vajza me shami të kuqe që shpërndajnë ujë e solucion fiziologjik dhe japin ndihmë të parë pa pagesë. Lidhja e tyre me Kryqin e Kuq nuk është verifikuar. Pyet për identifikim dhe mos e zëvendëso 127 në raste të rënda.

Mbështetje psikologjike

Psikologji · falas

Elida Kërçyku

Mbështetje psikologjike falas, edhe në emergjenca.

067 57 47 365

Solucion fiziologjik dhe maska

Furnizime falas

Rrjeti ASAN

Solucion fiziologjik dhe maska mjekësore falas.

069 36 34 332

Farmaci

Dante Pharma

Solucion fiziologjik, maska dhe pika sysh me acid hialuronik. Pikat nuk janë për shpëlarjen e gazit nga sytë.

068 31 37 804

Kujdes: këto numra nuk janë shërbime emergjente. Për rrezik për jetën, telefono 127.

Pas protestës

Dokumento. Mbro privatësinë.

Ruaj faktet pa ekspozuar protestuesit e tjerë.

Nëse ke parë ose përjetuar dhunë

Shëno orën, vendin, çfarë ndodhi, dëshmitarët dhe çdo shenjë identifikuese.
Ruaj fotot, videot origjinale dhe dokumentet mjekësore pa i redaktuar, me një kopje rezervë në vend të sigurt.
Mos publiko fytyra, emra apo vendndodhje të të tjerëve pa pëlqimin e tyre, sidomos të të miturve.
Këshillohu me avokat për ankimin. Mos u mbështet vetëm te postimet në rrjete sociale.