14 vjet, 33 dosje: çfarë i ka bërë Shqipërisë kjo organizatë.

Në janar 2023 qeveria Rama nënshkroi një marrëveshje me kompaninë e Emirateve Arabe të Bashkuara 'Eagle Hills' (e themeluar nga Mohamed Alabbar, pronar i Emaar Properties), për zhvillimin e projektit 'Durrës Yachts & Marina' mbi tokën e portit aktual: një investim i pretenduar prej ~2 miliardë eurosh (fazë e parë ~595 milionë euro) në ~450 hektarë, me rreth 13.000 apartamente, hotele dhe marinë, ku shteti mban vetëm 33% të kapitalit përmes shoqërisë publike ASDC. Marrëveshja u miratua me ligj të veçantë dhe procedurë të përshpejtuar në Kuvend, pa tender konkurrues publik të dokumentuar - element i kritikuar edhe nga vetë Komisioneri i BE-së për Zgjerim, Oliver Varhelyi, për mungesë transparence e konkurrence, si dhe nga 37 deputetë të opozitës që e sfiduan në Gjykatën Kushtetuese (nëntor 2022). Ish-ministri Eduard Halimi ka pretenduar se 60% e 'Eagle Hills' kontrollohet nëpërmjet pesë shoqërive të regjistruara në Ishujt Kajman; ekonomisti Pano Soko ka vlerësuar rrezik humbjeje deri në 2 miliardë euro nga zhvendosja e portit plus ~150 milionë euro vlerë toke transferuar pa kompensim të plotë (vlerësim ekonomist, jo shifër zyrtare). Për zëvendësimin e portit aktual planifikohet ndërtimi i një porti të ri në Porto Romano me kosto ~399 milionë euro, plotësisht nga buxheti shtetëror; urbanistë dhe arkitektë vendas (Artan Kacani, Enea Papa) kanë ngritur dyshime për rrezik sizmik dhe papërshtatshmëri infrastrukturore të zonës. Më tej, më 30.06.2026 SPAK dërgoi në gjyq 8 të pandehur për një skemë tjetër dhe të veçantë falsifikimi/tjetërsimi pronash shtetërore në bregdetin e Durrësit (~687.798 m² tokë, vlerë ~16,89 milionë euro) - kjo çështje nuk ka lidhje të konfirmuar me projektin Eagle Hills/ASDC dhe nuk duhet ngatërruar me të.

Statusi

Marrëveshja Eagle Hills/ASDC është e nënshkruar dhe në zbatim; tenderi për portin e ri në Porto Romano ishte ende në proces sipas raportimit të gushtit 2025. Sfida kushtetuese e opozitës nuk ka çuar (deri më tani, sipas burimeve të gjetura) në anulimin e marrëveshjes. Nuk u gjet ndonjë hetim publik i njohur nga SPAK apo KLSH specifikisht mbi vetë kontratën Eagle Hills/ASDC; kritikat e dokumentuara mbeten kryesisht politike, ekonomike, nga shoqëria civile dhe nga BE-ja, jo penale. Çështja e ndarë e SPAK (30.06.2026, 8 të pandehur) trajton mashtrim pronash bregdetare në Durrës, por pa lidhje të vërtetuar me projektin e portit.

Verifikimi i pretendimeve

• ?~666 milionë euro 'grabitje' e ndarë në 124M tokë publike + 400M trualli + 84M taksë infrastrukture + 58.5M fond strehimi social hequr nga buxheti — Asnjë nga burimet e kërkuara (citizens.al, spak.gov.al, kërkime të tjera në media shqiptare) nuk e përmban këtë ndarje apo shumë specifike. Burimet e gjetura japin shifra të tjera (p.sh. ekonomisti Pano Soko vlerëson ~150 milionë euro vlerë toke e transferuar, ose ~100 milionë nga vlerësim tjetër me €100/m² mbi ~1 milion m²), por asnjë prej tyre nuk e mbështet ndarjen apo shumën e saktë të pretenduar. Shifra mbetet e paverifikuar.
• ✓Toka e portit të Durrësit u shndërrua në zonë apartamentesh luksoze në vend që porti të zgjerohej si terminal mallrash — Konfirmuar nga citizens.al: projekti 'Durrës Yachts & Marina' me Eagle Hills parashikon ~13.000 apartamente, hotele (850 dhoma) dhe marinë (280 vende jahtesh) mbi tokën e portit aktual, ndërsa funksioni i portit tregtar planifikohet të zhvendoset.
• ✓Plan për port të ri në Porto Romano, i vënë në dyshim nga ekspertë — Konfirmuar: kosto e planifikuar ~399 milionë euro nga buxheti shtetëror, me tender të hapur në 2024. Urbanisti Artan Kacani dhe arkitekti Enea Papa (të cituar nga citizens.al) kanë shprehur dyshime mbi rrezikun sizmik dhe përgatitjen e infrastrukturës.
• ✓Marrëveshja u bë pa proces transparent/konkurrues — Miratuar me ligj të veçantë e procedurë të përshpejtuar, pa tender publik dokumentuar për projektin kryesor; kritikuar shprehimisht nga Komisioneri i BE-së Oliver Varhelyi dhe nga opozita (37 deputetë, ankim në Gjykatën Kushtetuese, nëntor 2022).
• ~Shteti mban vetëm pjesë minoritare të përfitimit ndërsa jep tokën dhe financon infrastrukturën — Sipas citizens.al, shteti (ASDC) mban 33% të kapitalit dhe pritet ~281 milionë euro fitim i pretenduar, ndërsa siguron tokën dhe financon plotësisht portin e ri (~399M) - por 'fitimi i pretenduar' bazohet në projeksione të palës private, jo në auditim të pavarur.

Verifikim i pavarur shtesë

Artikulli më i detajuar i gazetarisë shqiptare mbi projektin (citizens.al, 21 gusht 2025) diskuton shifra konkrete të marrëveshjes Eagle Hills — 2 miliardë euro investim total, 595 milionë euro faza e parë, 399 milionë euro për Porto Romanon, rreth 150 milionë euro vlerësim toke, 10-21,9 milionë euro kapital ASDC — por nuk përmend as shifrën 666 milionë euro, as ndarjen e saj në katër zëra buxhetorë. Kërkime shtesë për të njëjtën shifër nuk dhanë asnjë rezultat relevant në media shqiptare apo ndërkombëtare dhe ajo mbetet e padokumentuar në çdo burim gazetaresk apo zyrtar të gjetur.

Besueshmëria e hulumtimit: mesatare

Burimet

Që prej vitit 2015, qeveria Rama dha me koncesion/PPP katër shërbime shëndetësore - check-up universal, sterilizimin e instrumenteve kirurgjikale, hemodializën dhe laboratorët spitalorë - me vlerë totale kontraktash ~45.5 miliardë lekë (~376 mln euro), nga të cilat ~22.3 miliardë lekë (~189 mln euro) ishin paguar deri në fund të 2022, sipas raportit "Together for Life"/SMART Balkans (shtator 2025) të bazuar në auditime të KLSH-së. Auditimet e përsëritura të Kontrollit të Lartë të Shtetit kanë dokumentuar pagesa shtesë për shërbime të parealizuara ose të mbifaturuara: për "Check-Up" u konstatua kosto shtesë 801 milionë lekë për 2015-2018 (168 milionë vetëm në 2018) nga shpenzime të parealizuara dhe TVSH e faturuar padrejtësisht, ndërsa për hemodializën në 2023 u paguan 103.5 milionë lekë për raste "të pakryera" ose jashtë projeksionit. Skandali më i rëndë penalisht mbetet ai i koncesionit të sterilizimit (2015): SPAK regjistroi hetimin që në 2019/2020, lëshoi 8 urdhër-arreste në gusht 2023, dhe më 30 mars 2024 dërgoi për gjykim (çështja nr. 13/2020) 9 të pandehur - përfshirë ish-ministrin e Shëndetësisë Ilir Beqaj dhe ish-zëvendësministrin Klodian Rjepaj - të akuzuar për "vjedhje duke shpërdoruar detyrën" si grup i strukturuar kriminal, falsifikim dokumentesh dhe abuzim detyre; GJKKO e pranoi kalimin për gjykim më 23 janar 2025, pa vendim përfundimtar deri më sot. Koncesioni i laboratorëve mjekësorë (2020, vlerë e parashikuar ~13 miliardë lekë/114 mln dollarë në 10 vjet, dhënë një konsorciumi me kompani në Tiranë, Francë dhe një entitet të regjistruar në Holandë) është nën hetim aktiv të SPAK për korrupsion, por pa akt-akuzë të dërguar për gjykim deri tani.

Statusi

Pjesërisht nën proces gjyqësor aktiv. Koncesioni i sterilizimit të instrumenteve kirurgjikale: çështje penale e dërguar për gjykim nga SPAK (mars 2024), pranuar nga GJKKO Shkallë e Parë (janar 2025), aktualisht në gjykim (procedurë e shkurtuar për 8 nga 9 të pandehurit) - PA vendim përfundimtar fajësie ende. Koncesioni i laboratorëve mjekësorë: nën hetim aktiv të SPAK për korrupsion, pa akt akuze të dërguar për gjykim deri më sot. Koncesioni Check-Up: vetëm gjetje auditimi nga KLSH për pagesa të padrejta; nuk rezulton procedim penal i regjistruar në gjykatat e posaçme. Koncesioni i dializës: gjetje të përsëritura auditimi KLSH për shpenzime jashtë kontrolli dhe pagesa për shërbime të pakryera, pa procedim penal të veçantë të identifikuar përveç atij të lidhur me sterilizimin.

Verifikimi i pretendimeve

• ✓Shteti paguan tarifa mbi çmimet e tregut te koncesionarët privatë (mbipagesa e përgjithshme) — Raportet e KLSH dhe TFL/SMART Balkans dokumentojnë kosto të fryra dhe rritje të pashpjegueshme çmimesh (p.sh. rritje 84% e vlerës së shërbimit të sterilizimit në 2017, pa arsyetim). Ekzistojnë edhe krahasime të drejtpërdrejta me shifra: për dializën, shteti rimburson 12.106 lekë/seancë ndaj koncesionarëve privatë, kundrejt 6.110 lekë për të njëjtën seancë në një tender të hapur nga QSUT në 2023 (publik.al) — rreth dyfishi; për check-up-in, operatori fitues mori 1.537 lekë/kontroll kundrejt 1.299 lekë të ofertës së dytë (transparency.com.al) — rreth 18% më shtrenjtë.
• ✓Koncesionarët paguhen edhe për shërbime të pakryera - rasti 'Check-Up' — KLSH (auditim 2019 për buxhetin 2018) gjeti 801 milionë lekë kosto shtesë 2015-2018 (168 milionë vetëm në 2018) nga shpenzime variabël të parealizuara dhe TVSH e faturuar për shërbime të pakryera. Media (Pamfleti) raportoi mbi 6 milionë euro të futura në xhep nga analiza të pakryera dhe rimbursim i padrejtë i TVSH-së. Për dializën, KLSH 2024 gjeti pagesa 103.5 milionë lekë për 'shërbime të pakryera' në 2023 (9241 raste nën projeksion, 1557 mbi projeksion).
• ?Racionim kujdesi - kufizim operacionesh, refuzim analizash pas 'mbarimit të kuotës mujore' — Pas kërkimit të zgjeruar në citizens.al, reporter.al dhe raportin 57-faqësh të TFL/SMART Balkans (shtator 2025), nuk u gjet asnjë burim që dokumenton konkretisht kufizim mujor operacionesh apo refuzim analizash pas 'kuotës'. Artikulli i vetëm i afërt (Citizens.al, 2017) përmend vetëm që check-up-i kryhet 1 herë/vit pavarësisht nevojës mjekësore — jo i njëjti pretendim. Mbetet i pakonfirmuar, jo i kontradiktuar.
• ?Çmontim i kapaciteteve publike ekzistuese (spitale/laboratorë publikë) si pasojë e koncesioneve — Asnjë nga burimet e gjetura (KLSH, TFL, citizens.al, reporter.al, SPAK) nuk dokumenton mbyllje apo çmontim eksplicit të kapaciteteve publike paraprake. Raporti TFL flet për 'rrezik për sistemin' dhe humbje besimi ndaj sektorit publik, jo për çmontim fizik të kapaciteteve.
• ✓Koncesioni i sterilizimit të instrumenteve kirurgjikale (2015) - hetim, arrestime, akuza penale — SPAK regjistroi çështjen penale nr. 13/2020; lëshoi 8 urdhër-arreste më 17.08.2023; më 30.03.2024 dërgoi për gjykim 9 të pandehur (Ilir Beqaj-ish ministër, Klodian Rjepaj-ish zv.ministër, Ilir Rrapaj, Marsela Serjani, Saimir Kadiu, Petref Mersini, Arben Gjata, Genc Burazeri, Naile Ajazi) për 'vjedhje duke shpërdoruar detyrën si grup i strukturuar kriminal', falsifikim dokumentesh dhe abuzim detyre. GJKKO Shkallë e Parë pranoi kalimin për gjykim më 23.01.2025. Konfirmuar nga njoftimi zyrtar i SPAK dhe citizens.al. Deri në shtator 2025 (data e raportit TFL) nuk kishte ende vendim përfundimtar fajësie.
• ✓Vlera e koncesionit të hemodializës ~86 milionë dollarë dhe e sterilizimit ~100 milionë dollarë (shifra fillestare 2015-2016) — Balkanweb (2016), cituar në raportin TFL, raportoi këto shifra si vlerat nën hetim nga Prokuroria që në dhjetor 2015.
• ✓Koncesioni i laboratorëve mjekësorë (2020) - vlerë ~13 miliardë lekë/114 milionë dollarë në 10 vjet, nën hetim korrupsioni — Reporter.al (26.01.2022), cituar në raportin TFL: kontrata iu dha konsorciumit Labopharma (Tiranë)/Exalab (Francë)/AB Laboratory Solution B.V. (Hagë, Holandë), operuar nga 'Laboratory Networks'. KLSH ka vënë në pikëpyetje procedurat, SPAK po heton për korrupsion, por deri në datën e raportit TFL çështja nuk ishte dërguar ende për gjykim.

Verifikim i pavarur shtesë

Zëvendësdekani i Fakultetit të Mjekësisë, Ilir Alimehmeti, e cilëson mbipagesën e dializës (rreth dyfishi i çmimit real, sipas publik.al) si skemë e organizuar favorizimi, jo thjesht joefikasitet. Diferenca e çmimit të check-up-it (rreth 18% mbi ofertën e dytë) aplikohej për 600.000 kontrolle në vit, sipas transparency.com.al. Vlen të theksohet se shifra e dializës i referohet skemës më të gjerë të "paketave shëndetësore" të FSDKSH, e cila mbivendoset, por nuk është identike me kontratën specifike të koncesionit të hemodializës nën hetim; të dyja i përkasin megjithatë të njëjtit fenomen: pagesa shtetërore ndaj ofruesve privatë mbi koston reale.

Besueshmëria e hulumtimit: e lartë

Burimet

Skema e inceneratorëve për djegien e mbeturinave në Tiranë, Fier dhe Elbasan është një nga rastet më të dokumentuara mirë të korrupsionit gjatë qeverisjes Rama. Ish-ministri i Mjedisit, Lefter Koka, u arrestua nga SPAK më 14 dhjetor 2021 dhe u mbajt në paraburgim rreth katër vjet, i akuzuar për korrupsion, shpërdorim detyre dhe pastrim parash lidhur me tenderë publikë të manipuluar (vetëm kontrata e Fierit vlerësohet ~30,5 milionë dollarë, rreth 28 milionë euro). Në shtator 2023 u dënua në shkallë të parë me 6 vjet e 8 muaj burg për rastin e Fierit, dhe u dënua veçmas edhe për rastin e Elbasanit — dënim që më pas u la në fuqi nga Gjykata e Lartë dhe tashmë është final. Statusi i çështjes së Fierit mbetet procedurialisht i hapur (u kthye për rigjykim nga Gjykata e Apelit në dhjetor 2024 dhe përsëri nga Gjykata e Lartë në tetor 2025), por vetë dënimi në shkallë të parë për këto akuza mbetet fakt historik i vendosur. Impianti i Tiranës raportohet të mos ketë ekzistuar kurrë fizikisht si funksional, ndërsa disa nga pronarët e kërkuar ndërkombëtarisht të kompanive përfituese vazhduan të merrnin pagesa nga thesari i shtetit edhe pasi ishin shpallur në arrati.

Statusi

I dënuar — çështja e Elbasanit është finale; çështja e Fierit ka dënim në shkallë të parë, por ende në proces rigjykimi procedural (jo ende vendim absolutisht final).

Besueshmëria e hulumtimit: e lartë (i kryqëzuar me Balkan Insight, Albanian Daily News, Shqiptarja.com, Politiko.al, Pamfleti.net, BalkanWeb, Shekulli, Hashtag.al, CNA.al, Panorama.al, RTSH)

Burimet

Përgjatë qeverisjes Rama, faturat e papaguara ndaj OSHEE nga klientët (familje, biznese, institucione) janë rritur ndjeshëm: nga rreth 9 milionë euro në 2013, detyrimet e papaguara arritën 687 milionë euro në gusht 2022 dhe 750 milionë euro në 2023 (sipas fastnewseconomy.com: 414 milionë nga familjet, 176 milionë nga institucionet jashtë buxhetit, 114 milionë nga bizneset private) — shifra që shpesh qarkullojnë gabimisht si "borxhi i OSHEE-së", ndërkohë që janë detyrime të klientëve NDAJ OSHEE-së, jo borxh i vetë ndërmarrjes. Vetë borxhi i OSHEE-së ndaj prodhuesve privatë të energjisë (HEC) është dukshëm më i vogël: sipas raportit final të KLSH (shkurt 2025, bazuar në pasqyra financiare të audituara deri më 31.12.2023), ai u rrit nga 1,37 miliardë lekë (2020) në 4,95 miliardë lekë (2023) — rreth 40-50 milionë euro. Ndërkohë, në prill 2025 OSHEE deklaroi pamundësi për të shlyer rreth 500-620 milionë euro borxh ndaj vetë KESH (sipas raportimeve që citojnë KLSH) — kjo pjesë e figurës mbetet borxh i vërtetë i OSHEE-së. Kontrolli i Lartë i Shtetit (KLSH) ka konstatuar shtrembërim të pasqyrave financiare 2017-2020 dhe modele të dyshimta tenderimi në bursën hungareze HUPX gjatë 2020-2021, ku çmimet e blerjes shpesh dyfishoheshin pikërisht në ditët e shpalljes së tenderave; KLSH i kërkoi masa ish-ministrit të Energjisë Damian Gjiknuri si përfaqësues i aksionerit shtetëror, jo si të akuzuar penalisht. Të dhëna të pavarura (bazuar në ERE dhe bursat rajonale, portali ndiqparate.al) konfirmojnë se në 2021 Shqipëria pagoi mesatarisht rreth 80% më shumë se çmimi mesatar vjetor i HUPX-it. Hetime gazetareske (emisioni "Vetting", maj 2024) kanë dokumentuar rreth 1.1 miliardë euro humbje/bilanc të padeklaruar mes OSHEE, KESH dhe OST për 2018-2023 - shifër e pakonfirmuar zyrtarisht nga shteti. SPAK ka disa hetime aktive, të pambyllura me aktakuzë të njohur publikisht: më 24 janar 2024 kreu kontroll në zyrat e OSHEE për një skemë të dyshuar ryshfeti për fshirjen e detyrimeve nga sistemi (u sekuestrua telefoni i administratorit të FSHU, Elton Sevrani, i cili më pas u largua nga posti); ish-ministri Gjiknuri u pyet nga SPAK në mars 2024; ish-drejtori i OSHEE (2014-2023) Ardian Çela u paraqit në SPAK në tetor 2024; ish-drejtori i KESH, Ergys Verdho, u thirr për tenderë të dyshimtë; dhe në tetor 2025 SPAK kreu kontrolle personale (zyrë, banesë, telefon) ndaj administratorit aktual të OSHEE, Enea Karakaçi. Deri më sot asnjë prej këtyre personave nuk rezulton i akuzuar zyrtarisht me vendim gjyqësor apo i dënuar - të gjithë mbeten nën hetim ose janë përmendur si të lidhur me hetime pa detaje publike të akuzave. Shifra prej 290 milionë eurosh borxh ndaj prodhuesve privatë të energjisë hidrike, e raportuar nga një burim i vetëm (pamfleti.net) për blerjet 2022-2023 nga 73 hidrocentrale private, del dukshëm më e lartë se sa gjeti më vonë raporti final i KLSH (~40-50 milionë euro deri fund 2023) — pra jo thjesht e pakonfirmuar, por e kundërshtuar nga auditimi zyrtar.

Statusi

Nën hetim aktiv nga SPAK në disa çështje të veçanta e të pambyllura (kontrolle, thirrje për pyetje, sekuestrime dokumentesh/telefonash që nga janari 2024 deri në tetor 2025); rekomandime e konstatime administrative nga KLSH kundër ish-ministrit Gjiknuri për shtrembërim pasqyrash financiare; deri më tani nuk ka aktakuzë publike të njohur apo dënim final kundër ndonjë zyrtari të lartë në lidhje me skandalin OSHEE.

Verifikimi i pretendimeve

• ?Faturim abuziv — Nuk u gjet burim i qartë që dokumenton 'faturim abuziv' si praktikë sistematike ndaj konsumatorëve fundorë të provuar ligjërisht. Ekziston hetim i SPAK (janar 2024) për një skemë tjetër, të lidhur por të ndryshme: fshirje/heqje e detyrimeve (borxheve) të klientëve nga sistemi në këmbim ryshfeti - pra manipulim në drejtim të kundërt (ulje artificiale e faturave për disa, jo mbifaturim).
• ?Humbje 'teknike' të pretenduara si vjedhje sistemike energjie nga kompani të lidhura politikisht, të mbuluara nga taksapaguesi — U gjetën të dhëna për humbje jo-teknike (vjedhje) të qëndrueshme përgjatë viteve pavarësisht investimeve ~500M euro në infrastrukturë, dhe favorizim të dyshuar në tenderë (të njëjtat kompani fitues në kufi 98-99% të buxhetit, kompani të tjera si 'EN-EL' që merrnin pjesë por nuk fitonin kurrë) sipas hetimit gazetaresk 'Vetting'. Por nuk u gjet burim i pavarur që lidh drejtpërdrejt 'kompani të lidhura politikisht' me vjedhje energjie të maskuar si humbje teknike - kjo mbetet pretendim i pakonfirmuar.
• ✓Klientët i detyrohen OSHEE-së 750 milionë euro në fatura të papaguara deri në 2023 — Konfirmuar nga telegraf.al (maj 2024) dhe raporti final i KLSH (shkurt 2025): 750 milionë euro janë detyrime të klientëve (jo borxh i vetë OSHEE) deri në 2023, nga mbi 564,000 debitorë; kronologjia: 2013 ~9M euro, 2022 687M euro (gusht).
• ✓Manipulim çmimesh/tenderash në bursën HUPX (2020-2021) nën ish-ministrin Gjiknuri — Konfirmuar nga raporti i KLSH (cituar nga balkanweb.com) me data specifike (p.sh. më 2 korrik 2021, energjia u ble me 122,5 euro/MWh kundrejt 75,9 euro ditën e mëparshme — pothuajse dyfish brenda 24 orësh) dhe nga analiza e pavarur e të dhënave ERE/bursa rajonale (ndiqparate.al), që tregon ~80% mbivlerësim mbi mesataren HUPX në 2021. KLSH i kërkoi 'masa' ish-ministrit Gjiknuri si përfaqësues i aksionerit shtetëror - kjo është konstatim administrativ auditimi, jo akuzë apo dënim penal.
• ✓SPAK po heton skemë ryshfeti për fshirjen e faturave/detyrimeve nga sistemi i OSHEE — Konfirmuar nga disa media (sot.com.al, hashtag.al, tiranapress.al, boldnews.al) - kontroll i SPAK në zyrat e OSHEE më 24 janar 2024, sekuestrim telefoni i administratorit të FSHU Elton Sevrani. Hetimi mbetet i hapur/pa përfundim publik të njohur.

Besueshmëria e hulumtimit: mesatare

Burimet

Sipas të dhënave të Ministrisë së Financave (shtator 2025, të raportuara nga CNA.al, Albeu.com dhe media të tjera), shteti shqiptar ka rreth 180 milionë euro detyrime nga pesë arbitrazhe ndërkombëtare të humbura. Pjesa më e madhe (rreth 60% e totalit, ~108–110 mln euro në vendimin origjinal) vjen nga çështja ICSID "Hydro dhe të tjerë kundër Shqipërisë" (ARB/15/28), nisur nga sipërmarrësi italian Francesco Becchetti dhe ortakë të tjerë për shpronësimin e paligjshëm të interesave të tyre në kompaninë hidroenergjetike Agonset; tribunali vendosi më 24 prill 2019 detyrimin për shtetin. Shuma nuk lidhet drejtpërdrejt me mbylljen e ndonjë televizioni: Becchetti kishte edhe kanalin Agon Channel/Channel One, të mbyllur nga autoritetet rreth 2017–2018, çështje politikisht e lidhur por juridikisht e ndarë nga vendimi ICSID. Shifra ~130–135 milionë euro e përmendur në media i referohet fondeve që Becchetti arriti t'i bllokojë te Eurocontrol në Bruksel (llogari të ndërmarrjes shtetërore Albcontrol), të rritura me kalimin e kohës nga interesat, si mjet ekzekutimi pasi Shqipëria refuzoi pagesën direkte. Shqipëria e ka kundërshtuar vendimin në gjykata (Paris, Bruksel) me akuza për korrupsion/ndikim të paligjshëm te paneli arbitral, por Gjykata e Apelit e Parisit (dhjetor 2025) dhe gjykatat belge i kanë rrëzuar këto kërkesa, duke lënë detyrimin në fuqi; ish-ministri i Financave Arben Ahmetaj kishte deklaruar në 2020 se Becchetti "nuk do të marrë asgjë", pretendim që u kontestua nga vetë raportet zyrtare të ministrisë. Paralelisht, gjykatat shqiptare (Tirana, në apel më 30 shtator 2025) e kanë dënuar Becchetti-n (së bashku me bashkëpunëtorë) me 12 vjet burg për vjedhje me shpërdorim detyre, pastrim parash, falsifikim dokumentesh dhe skemë mashtrimi TVSH lidhur me të njëjtin projekt hidroenergjetik – proces që sipas indikacioneve është zhvilluar në mungesë, ndërsa Becchetti pretendon se ndjekja penale ishte hakmarrje politike për linjën kritike të TV-së së tij ndaj qeverisë Rama.

Statusi

Pjesërisht i mbyllur, pjesërisht aktiv: vendimi ndërkombëtar ICSID (2019) është konfirmuar përfundimisht nga Gjykata e Apelit e Parisit (dhjetor 2025) dhe nga gjykatat belge, dhe po ekzekutohet përmes bllokimit të aseteve shtetërore jashtë vendit; procesi penal shqiptar kundër Becchetti-t ka vendim apeli (shtator 2025, 12 vjet burg) por ai vetë mbetet jashtë vendit/në kërkim ndërkombëtar.

Verifikimi i pretendimeve

• ~~130 milionë euro vetëm nga rasti Becchetti — Vendimi origjinal ICSID (2019) ishte ~108-110 mln euro (kryegjë+kosto), rreth 60% e totalit; me interesa, shuma e bllokuar te Eurocontrol/Albcontrol arriti ~130-135 mln euro deri fund 2024. Shifra prej ~130 mln euro është pra afërsisht e saktë, por përfaqëson fazën e ekzekutimit/interesave, jo shumën origjinale të vendimit.
• ✕Shuma lidhet me mbylljen e televizionit të Becchettit (Agonset/Albania Screen) — Agonset është emri i kompanisë hidroenergjetike (jo televizive) për shpronësimin e së cilës u dha vendimi ICSID. Kanali televiziv i Becchettit quhej Agon Channel/Channel One dhe u mbyll më vete nga autoritetet shqiptare (~2017-2018); emri 'Albania Screen' nuk u gjet në asnjë burim të verifikuar.
• ✓Fondet u konfiskuan nga llogari të shtetit jashtë vendit — Konfirmohet: Becchetti bllokoi fonde të Albcontrol (ndërmarrje shtetërore) te Eurocontrol në Bruksel; gjykata belge urdhëroi transferimin e fondeve te përfaqësuesi i Becchettit, sipas disa burimeve mediatike (5pyetjet.al/Dagospia, Tirana Times).

Verifikim i pavarur shtesë

Monitor.al (7 nëntor 2025) konfirmon se deri në shtator 2025 Ministria e Financave llogariste rreth 180 milionë euro detyrime nga pesë arbitrazhe ndërkombëtare të humbura, ku rasti "Hydro dhe të tjerë kundër Shqipërisë" (Becchetti) përbën rreth 108 milionë euro, ose 60% të totalit — "më i larti ndër pesë çështjet e humbura". FastNewsEconomy (tetor 2024) përdor shifrën 181 milionë euro, të nxjerrë nga raporti shpjegues i Ministrisë së Financave bashkëngjitur projektbuxhetit 2025. Disa burime të tjera shqiptare (Mapo.al, Lapsi.al, Syri.net, Politiko.al) japin shifra të ngjashme (179,6 deri 200 milionë euro), të gjitha duke cituar Ministrinë e Financave. Luhatja e vogël e shifrës reflekton periudha të ndryshme raportimi dhe interesin e grumbulluar me kalimin e kohës; asnjë burim nuk kundërshton shifrën e përgjithshme prej rreth 180 milionë eurosh.

Besueshmëria e hulumtimit: mesatare

Burimet

Kjo aferë ka dy shtresa të dallueshme. E para (2018): kompania "DH Albania", e përshkruar si firmë "fantazmë" pa adresë reale, fitoi brenda dy muajsh tendera publikë për rreth 30 milionë euro (përfshirë Lotin 1 të Unazës së Re, ~18 milionë euro), duke përdorur dokumente të falsifikuara me një nënshkrim të pretenduar të një zyrtari amerikan (Delaware). Agjencia e Prokurimit Publik e përjashtoi kompaninë; Gjykata e Tiranës e dënoi në mungesë administratorin e saj, Avdjol Dobi (26–28 vjeç sipas burimeve), me 6 muaj burg — ai mbetet i arratisur ndërkombëtarisht që nga 2018, ndërsa hetimi ndaj vetë zyrtarëve të ARRSH, OST dhe Ministrisë u mbyll pa akuza penale në atë kohë.

E dyta, shumë më e gjerë (2025–2026): SPAK po heton zëvendëskryeministren dhe ish-ministren e Infrastrukturës, Belinda Balluku, për shpërdorim procedurash në të gjitha 7 lotet e Unazës së Madhe (28,7 km, kosto totale ~433 milionë euro) dhe tenderin ~190-milionë-euro të Tunelit të Llogarasë (procedurë prokurimi 2020–2021 me vlerë mbi 18,9 miliardë lekë) — vlerë totale e hetuar ~450 milionë euro në 8 tendera. Akuza bazohet në përgjime komunikimesh 2021–2023 që sipas prokurorisë tregojnë koordinim paraprak të fituesve; 6 nga 7 lotet e Unazës u fituan pranë kufirit maksimal të fondit limit (94,5–96,1%). Balluku u shpall zyrtarisht e dyshuar më 31 tetor 2025, u pezullua nga Gjykata e Posaçme (GJKKO, gjyqtari Erjon Çela) me ndalim udhëtimi rreth 19–20 nëntor 2025; Gjykata e Lartë refuzoi ankimin e saj. PM Rama u përgjigj me dy javë sulmesh publike ndaj sistemit gjyqësor; Gjykata Kushtetuese fillimisht "ngriu" pezullimin (fitore procedurale e pjesshme) por më pas, pas seancës së janarit, e la në fuqi pezullimin origjinal (shkurt 2026). Lideri i grupit parlamentar të PD, Gazment Bardhi, kërkoi publikisht largimin e menjëhershëm të Ballukut dhe dorëheqjen e Ramës; PM Rama e shkarkoi Ballukun nga qeveria në një ristrukturim kabineti më 26 shkurt 2026. Megjithatë, më 12 mars 2026 Kuvendi, me shumicën socialiste (82 vota), refuzoi kërkesën e SPAK për heqjen e imunitetit dhe arrestimin e saj — çështja mbetet nën hetim aktiv, pa asnjë dënim final penal deri më sot. Ish-drejtori i ARRSH, Ervis (Evis) Berberi, ndodhet që prej 2024 në paraburgim si i pandehur/bashkëpunëtor drejtësie në një çështje më të gjerë korrupsioni brenda agjencisë lidhur me menaxhimin e tenderëve rrugorë — pra jo krejt zyrtarë të lartë kanë shpëtuar pa pasoja, edhe pse vetë Balluku ende s'është arrestuar.

Sa i takon vetë Tunelit të Llogarasë: përveç hetimit për manipulim tenderi, në janar 2026, gjatë reshjeve të forta, disa media dokumentuan me video ujë duke rrjedhur nga tavani i tunelit. Gazetari Artan Hoxha (News24) citoi një dosje të SPAK me deklarata të një inxhinieri grek që ngrinte dyshime për mungesë armature; eksperti i burimeve ujore Arduen Karagjozi (TV Klan) e shpjegoi fenomenin kryesisht si rezultat gjeologjik natyror pa rrezik të menjëhershëm qëndrueshmërie. Vetë ngjarja (rrjedhja e ujit) është e konfirmuar; shkaku i saktë (defekt strukturor kundrejt fenomen gjeologjik normal) mbetet i pazgjidhur publikisht, pa deklaratë zyrtare nga ARRSH apo Ministria.

Statusi

Nën hetim aktiv nga SPAK (2025–2026); Balluku e shkarkuar nga qeveria (shkurt 2026) dhe e pezulluar nga funksioni shtetëror, por jo e arrestuar pas refuzimit të Kuvendit (12 mars 2026); ish-drejtori i ARRSH Ervis Berberi në paraburgim si bashkëpunëtor drejtësie në çështje të lidhur; vetëm administratori i DH Albania ka një dënim penal final (në mungesë, 6 muaj).

Verifikimi i pretendimeve

• ~Nxjerrja me forcë e mbi 600 familjeve me policë, gaz lotësjellës e fadroma për 'interes publik' — Konfirmohet përdorimi i forcës policore dhe gazit lotësjellës (12 nëntor 2019, zona e Unazës së Re/Astir: 33 shtëpi u shembën në një ditë, 13 të lënduar, 10 të arrestuar; shembje të mëtejshme në janar 2020 dhe mars 2020). Numri total i familjeve/strukturave të prekura ndryshon sipas burimit: citizens.al raporton 317 prona (163 në proces legalizimi) deri qershor 2024, kurse një artikull tjetër i të njëjtit burim (janar 2025) përmend 654 struktura informale të shembura vetëm në pjesën veriore. Nuk u gjet një shifër e vetme zyrtare 'mbi 600 familje' e verifikuar prej një burimi autoritativ.
• ✓Tenderi i parë (~18 milionë euro) i Unazës u fitua nga një kompani 'fantazmë' me dokumente të falsifikuara nga SHBA — Konfirmuar nga disa burime të pavarura (report-tv.al, panorama.com.al, acp.al, standard.al, balkanweb.com, referencë te VOA): kompania 'DH Albania' fitoi Lotin 1 (~18 mln euro, pjesë e ~30 mln euro gjithsej në 2 tendera brenda 2 muajsh, 2018), me dokumente të falsifikuara që përfshinin nënshkrim të pretenduar të një zyrtari amerikan (Delaware); adresa e regjistrimit rezultoi joekzistente. APP e përjashtoi nga tenderat; ARRSH bëri kallëzim penal; u dënua vetëm administratori i kompanisë, jo institucione apo zyrtarë shtetërorë.
• ✓Shtatë tenderë të tjerë të Unazës pretendohet të jenë të trukuar nga ministrja Balluku me fitues të caktuar paraprakisht — Konfirmuar si hetim/akuzë aktive e SPAK (jo dënim final): SPAK po heton Ballukun për shpërdorim në të 7 lotet e tenderave të Unazës së Madhe (2021) plus tunelin e Llogarasë (disa raportime flasin për 8 tendera gjithsej), vlerë totale ~450 mln euro, bazuar në përgjime komunikimesh 2021-2023 që sipas prokurorisë tregojnë se fituesit u paracaktuan; 6 nga 7 tenderat u fituan me 94,5-96,1% të fondit limit. Balluku u pezullua dhe iu vu ndalim udhëtimi; më 12 mars 2026 Kuvendi refuzoi (82 vota) kërkesën e SPAK për arrestimin e saj — çështja mbetet e hapur, pa vendim gjyqësor final.
• ?Rruga ka kushtuar rreth 3 herë më shumë se rrugë të ngjashme në Ballkan — U konfirmua kostoja mesatare e projektit (~433 mln euro / 28,77 km ≈ 15 mln euro/km, me segmente deri ~20 mln euro/km në pjesën veriore), por nuk u gjet asnjë artikull apo analizë krahasuese e drejtpërdrejtë me kosto specifike rrugësh të ngjashme rajonale që të mbështesë shifrën '3 herë më shumë'. Trajtohet si pretendim i paverifikuar.
• ~Një 26-vjeçar u dënua me 6 muaj burg (në arrati); asnjë zyrtar nuk është burgosur akoma — Konfirmohet se Avdjol Dobi, administratori i DH Albania (26 vjeç sipas urdhër-arrestit fillestar, 28 sipas raportimeve të mëvonshme), u dënua në mungesë me 6 muaj burg për falsifikim dokumentesh dhe mbetet i kërkuar ndërkombëtarisht që nga 2018. Prokuroria hoqi dorë nga hetimi ndaj zyrtarëve të ARRSH/OST/Ministrisë në atë rast specifik. Megjithatë, pjesa 'asnjë zyrtar s'është burgosur' nuk qëndron më si përgjithësim absolut për të gjithë sagën e Unazës: ish-drejtori i ARRSH, Ervis Berberi, ndodhet që prej 2024 në paraburgim (si bashkëpunëtor drejtësie) në një çështje më të gjerë korrupsioni te agjencia, ndërkohë që vetë Balluku nuk është arrestuar/dënuar.
• ~Sulmet publike të Ramës ndaj gjyqësorit dhe "fitorja" procedurale e pjesshme te Gjykata Kushtetuese — (vote 2-1 gjatë verifikimit fillestar; e mbështetur nga tituj DW në shqip, por me më pak burime të pavarura krahasuar me pjesën tjetër të çështjes).
• ✓Kërkesa e Bardhit për shkarkim/dorëheqje dhe shkarkimi final i Ballukut (26 shkurt 2026) —

Verifikim i pavarur shtesë

Sa i takon numrit të familjeve të prekura nga shembjet: citizens.al konfirmon se policia përdori gaz lotësjellës kundër protestuesve (nëntor 2019), se 10 protestues u arrestuan (përfshirë aktivistin Ervin Goci) dhe 13 persona morën ndihmë mjekësore, dhe se Presidenti Ilir Meta e cilësoi sjelljen e institucioneve si "arrogancë ndaj mjerimit". Asnjë burim i gjetur, megjithatë, nuk jep një shifër totale prej "mbi 600 familje" — vetëm shifra për episode të veçanta (317 deri 654, sipas periudhës dhe zonës). Thelbi cilësor i pretendimit qëndron; shifra specifike mbetet e pakonfirmuar. Për rrjedhjen e ujit në tunelin e Llogarasë, artikulli i bulevardnews.com (12 janar 2026) e konfirmon drejtpërdrejt, duke cituar: "Tuneli i Llogarasë ka nisur të rrjedhë ujë që në shirat e parë, duke përbërë një rrezik real për jetën e udhëtarëve", shoqëruar me foto — konfirmim i pavarur nga media shqiptare, jo vetëm nga rrjetet sociale.

Besueshmëria e hulumtimit: e lartë (pjesa Balluku/SPAK) / mesatare (detajet shtesë të Unazës dhe tunelit)

Burimet

Bankers Petroleum (sot në pronësi të kompanisë kineze Geo-Jade, blerë për 442 milionë dollarë në 2016) është operatori kryesor i fushës së naftës Patos-Marinzë që prej vitit 2004, duke siguruar rreth 95% të prodhimit të naftës bruto në Shqipëri. Në dhjetor 2024, pas një kallëzimi nga Drejtoria e Përgjithshme e Tatimeve, Prokuroria e Fierit dhe më pas SPAK/GJKKO nisën hetime penale ndaj kompanisë dhe drejtuesve të saj, duke dyshuar për shmangie sistematike të detyrimeve tatimore gjatë periudhës 2004–2024. Sipas prokurorisë, kompania realizoi shitje/eksporte naftë në vlerën rreth 532 miliardë lekë (afërsisht 5.3 miliardë euro / 5.7–6 miliardë dollarë), por deklaroi humbje çdo vit, me një total rreth 11.7 miliardë lekë, duke shmangur kështu tatimin mbi fitimin dhe duke përfituar, sipas dyshimeve të prokurorisë, rimbursime të pajustifikuara TVSH-je (pa u specifikuar publikisht një shumë e saktë vetëm për këtë zë). Ish-administratori Leonidha Çobo dhe CEO-ja aktuale, shtetasi kinez Hongping (Huanqin) Xiao, janë ndaluar/arrestuar dhe u janë vendosur masa sigurie, ndërsa disa persona të tjerë, kryesisht të huaj, janë shpallur në kërkim; deri në dhjetor 2025 GJKKO kishte zgjatur afatin e hetimeve, pa aktakuzë apo vendim gjyqësor përfundimtar. Veç kësaj, në 2019 Dogana i kishte vendosur kompanisë një gjobë prej 120 milionë eurosh për akcizë të pashpaguar prej rreth 30 milionë eurosh mbi hollues (solar/thinner) të përdorur në përpunimin e naftës gjatë 2014–2018 — një çështje administrative e ndarë nga hetimi aktual penal për tatimin mbi fitimin dhe TVSH-në.

Statusi

Nën hetim aktiv nga SPAK/GJKKO (inicuar nga Prokuroria e Fierit në dhjetor 2024); ish-administratori dhe CEO aktual me masa sigurie (arrest/kërkim), disa persona të tjerë të shpallur në kërkim; GJKKO ka zgjatur afatin e hetimeve deri në fund të 2025-ës; ende pa aktakuzë formale të depozituar apo vendim gjyqësor final. Çështja e ndarë e akcizës (2019) është mbyllur me gjobë doganore, e kontestuar nga kompania.

Verifikimi i pretendimeve

• ~Kompania ka paguar zero tatim fitimi, duke deklaruar vazhdimisht humbje — Fakti i deklarimit (kompania raportoi humbje çdo vit 2004-2024, me total ~11.7 miliardë lekë) është i dokumentuar mirë nga citizens.al dhe euronews.al. Por përfundimi ligjor se kjo përbën shmangie të paligjshme tatimore mbetet akuzë prokuroriale e SPAK/Prokurorisë së Fierit, jo fakt i vërtetuar në gjyq: çështja është ende nën hetim, pa vendim gjyqësor final.
• ?Mashtrime me TVSH në shuma miliona euro — Prokuroria dyshon për 'rimbursime të pajustifikuara TVSH-je' si pjesë e hetimit aktual, por asnjë burim i konsultuar nuk jep një shumë specifike vetëm për mashtrimin me TVSH. Ekziston një çështje e ndarë (2019) me gjobë doganore 120 milionë euro për akcizë të pashpaguar prej 30 milionë eurosh mbi hollues nafte (2014-2018) — kjo është akcizë/doganë, jo TVSH, dhe nuk duhet ngatërruar me pretendimin origjinal.

Verifikim i pavarur shtesë

citizens.al (4 korrik 2025) citon edhe pretendimet e vetë kompanisë (investime 4,5 miliardë dollarë, rentë minerare e paguar mbi 730 milionë dollarë) dhe shifrat historike të shtetit (shpenzime të dyshimta rreth 220 milionë dollarë, detyrime tatimore të papaguara rreth 75 milionë dollarë).

Besueshmëria e hulumtimit: mesatare

Burimet

Në dhjetor 2016 qeveria Rama miratoi (VKM nr. 870, datë 14.12.2016) kontratën koncesionare 30-vjeçare për ndërtimin, operimin dhe mirëmbajtjen e autostradës Milot–Morinë ("Rruga e Kombit"), fituar nga konsorciumi "Catalyst Viva Das General Contracting–Salillari–Bee Tech–Violiap Ateve–Kastrati", me vlerë fillestare të raportuar mbi 300 milionë euro gjatë 30 viteve; kontrata hyri në fuqi më 9 shtator 2017 dhe shoqëria koncesionare "Albanian Highway Concession" (AHC) administrohet praktikisht 50-50 nga Shefqet Kastrati dhe Pëllumb Salillari. Vlera e koncesionit u rrit më pas: në 2018 qeveria vendosi një kompensim shtesë prej ~48,5 milionë eurosh për uljen e tarifave në zonën e Kukësit, duke e çuar vlerën e përgjithshme në rreth 350 milionë euro (exit.al, shtator 2018) — i njëjti koncesion Kastrati-Salillari, jo konfuzion me koncesionin fqinj e të anuluar Milot–Balldre (364,7 milionë euro, 35 vjet); kohëzgjatja mbetet 30 vjet, jo 35. Gazetari investigative (Vox News, Citizens.al) ka dokumentuar mospërmbushje kontraktuale: më 2022, vetëm 6 nga 12 detyrime ishin realizuar nga koncesionari, dhe rruga vazhdon të raportohet me probleme (gurë të rënë nga shpatet, rrjeta mbrojtëse mangët, aplikim i një kursi këmbimi fiks më të lartë se ai i tregut). Më 2 janar 2026, mbi 20 automjete u përfshinë në aksidente zinxhir mbi Rrugën e Kombit për shkak të akullit, pasi mjetet hedhëse të kripës të koncesionarit nuk ishin në terren — sipas Faktor.al, Telegraf.al dhe Mapo.al (kjo e fundit me datë të verifikuar publikimi 2 janar 2026); disa persona u lënduan dhe u dërguan drejt spitalit të Rrëshenit, ndërsa disa të dëmtuar njoftuan padi civile ndaj koncesionarit për dëmshpërblim. Në janar 2026 SPAK kreu kontrolle në kompaninë "Salillari", në kuadër të hetimeve për abuzime me tenderat rrugorë në përgjithësi (dyshime për ryshfete deri në 20% të vlerës së kontratave), por s'ka provë publike që ky hetim mbulojë specifikisht kontratën e Rrugës së Kombit. Paralelisht, AHC i ka kërkuar shtetit rreth 10 milionë euro dëmshpërblim për dëmtimet e sheshit të pagesave gjatë protestave të 2018-s kundër tarifës; Ministria e Infrastrukturës e ka rrëzuar këtë kërkesë si të tepruar. Asnjë person i lidhur me këtë koncesion nuk ka akuzë penale të vërtetuar me vendim gjyqësor final; çështjet mbeten objekt hetimesh gazetareske dhe kontrollesh të SPAK mbi biznesin e Salillarit në përgjithësi, ndërsa padi civile individuale për aksidentin e janarit 2026 janë në proces.

Statusi

Kontratë koncesioni aktive (2017–2047, sipas afatit 30-vjeçar); pa akuzë apo hetim publik i konfirmuar specifikisht mbi vetë kontratën e Rrugës së Kombit, por biznesmeni bashkëpronar Pëllumb Salillari nën kontrolle të SPAK për tenderë rrugorë të tjerë (janar 2026); padi civile individuale kundër koncesionarit pas aksidentit të 2 janarit 2026, ende në proces.

Verifikimi i pretendimeve

• ✕Kohëzgjatja e kontratës është 35 vjet — Njoftimi zyrtar i tenderit (Shkurt 2016) dhe faqja zyrtare e vetë koncesionarit AHC (ahc.al) referojnë VKM nr. 870/14.12.2016 dhe një koncesion 30-vjeçar për Milot-Morinë, jo 35. Afati 35-vjeçar përputhet në vend të kësaj me koncesionin tjetër, të anuluar, Milot-Balldre.
• ✓Aksident në janar me ~20 makina të përplasura për shkak të mos-hedhjes së kripës — Të paktën 5-6 media të pavarura (Faktor.al, Telegraf.al, Mapo.al, Syri.net, Oranews.tv, TVKlan) raportuan aksidente zinxhir me mbi 20 automjete mbi Rrugën e Kombit më 2 janar 2026, të shkaktuara nga akulli/mungesa e kripës nga koncesionari; data e saktë (e premte, 2 janar 2026) u verifikua nga metadata e publikimit të Mapo.al.

Verifikim i pavarur shtesë

Një pretendim tjetër, i një lëvizjeje aktiviste, flet për "mbi 1 miliard euro" — por ai i referohet kostos historike totale të gjithë rrugës që nga ndërtimi fillestar 2006-2010, jo vlerës specifike të kontratës koncesionare 2016-2018, dhe nuk e kundërshton kështu shifrën 350 milionë euro.

Besueshmëria e hulumtimit: mesatare

Burimet

Një studim i organizatës ndërkombëtare Global Initiative Against Transnational Organized Crime (GI-TOC), i rimarrë nga BIRN/Balkan Insight, Tirana Times, citizens.al, European Pulse dhe media të tjera, vlerëson se gjatë periudhës 2017–2019 (dhe jo 2016–2020, siç përmendet ndonjëherë) u pastruan rreth 1.6 miliardë euro nëpërmjet sektorit të ndërtimit/pasurive të paluajtshme në Shqipëri, kryesisht në Tiranë: rreth 320 mln euro në 2017, 570 mln në 2018 dhe 500 mln në 2019 — shuma e tre viteve arrin rreth 1.39 miliardë euro; diferenca me shifrën e përgjithshme 1.6 miliardë të cituar nga studimi nuk shpjegohet nga burimet e konsultuara. Sipas të njëjtit studim, nga 141 kompani që morën leje ndërtimi për pallate mbi 6 kate në Tiranë 2017–2019, rreth 59% nuk justifikonin dot kapacitete financiare për t'i përfunduar ato, çka konsiderohet tregues indirekt financimi me origjinë të paqartë. Kjo shifër mbetet një vlerësim/analizë e një organizate ndërkombëtare jofitimprurëse, jo konstatim gjyqësor, dhe është përdorur edhe politikisht nga opozita (PD) kundër kryebashkiakut Erion Veliaj. Në një zhvillim të lidhur por të veçantë, në shkurt 2025 vetë Veliaj (kryebashkiak i Tiranës që 2015, socialist i afërt me Edi Ramën) u arrestua nga SPAK me akuza specifike korrupsioni e pastrimi parash, lidhur konkretisht me lëshim lejesh ndërtimi/kontratash publike në këmbim përfitimesh rreth 1.1 milionë euro, të kanalizuara sipas prokurorisë përmes OJF-ve dhe firmës ligjore të bashkëshortes së tij, Ajola Xoxa. Në korrik 2025 ai u dërgua në gjyq me 13 akuza (korrupsion pasiv, pastrim parash, fshehje pasurie), bashkë me biznesmenë ndërtimi (Fusha, Palushi, AgiKons, Gerard-A, Kontakt) dhe ish-deputeten Klotilda Bushka; procesi është ende në zhvillim dhe Veliaj mbetet i paraburgosur, pa vendim gjyqësor final deri më sot. Paralelisht, SPAK po heton edhe një rrjet tjetër ndërkombëtar ("Karaibe-Adriatik") për pastrim parash droge nëpërmjet projekteve të mëdha ndërtimi në Tiranë dhe bregdet. Lidhja mes bumit të ndërtimit dhe rritjes së çmimeve të qerasë/banesave në Tiranë përmendet shpesh në komente e analiza, por asnjë studim specifik sasior nuk e kuantifikon këtë lidhje shkak-pasojë në burimet e konsultuara.

Statusi

Studimi GI-TOC: vlerësim/analizë jo-gjyqësore, e pakontestuar deri më sot nga qeveria me kundër-shifra publike. Rasti Veliaj: proces gjyqësor aktiv në SPAK/gjykatë (i dërguar në gjyq korrik 2025, ende pa vendim final, i paraburgosur). Rrjeti "Karaibe-Adriatik": hetim aktiv i SPAK.

Verifikimi i pretendimeve

• ✓Bashkia Tiranë ka dhënë qindra/mijëra leje ndërtimi nën administrimin socialist — Konfirmuar nga raportime të shumta (citizens.al): p.sh. mbi 1.8 milionë m2 leje vetëm në 2022, dyfishim i sipërfaqes së lejeve në 2023; vëllimi i ndërtimit në Tiranë ka qenë vazhdimisht i lartë 2015-2024.
• ?Lidhje mes bumit të ndërtimit në Tiranë dhe rritjes së çmimit të qerasë/banesave — Lidhja përmendet shpesh në diskursin publik dhe është intuitivisht e arsyeshme (kërkesë e lartë, çmime në rritje të vazhdueshme), por nuk u gjet një studim specifik sasior/ekonometrik që e provon këtë lidhje shkak-pasojë në burimet e konsultuara gjatë kërkimit.
• ✓59% e kompanive që morën leje ndërtimi për pallate mbi 6 kate në Tiranë (2017-2019) nuk kishin kapacitet financiar të justifikuar — E konfirmuar nga dy burime të pavarura (invest-in-albania.org dhe tiranatimes.com), të dyja duke cituar të njëjtin studim GI-TOC bazuar në 141 kompani të analizuara.
• ~Kryebashkiaku i Tiranës është i përfshirë personalisht në pastrim parash lidhur me leje ndërtimi — Erion Veliaj (kryebashkiak që nga 2015) u arrestua nga SPAK në shkurt 2025 dhe u dërgua në gjyq korrik 2025 me 13 akuza përfshi pastrim parash e korrupsion pasiv lidhur me leje ndërtimi/kontrata publike (~1.1 mln euro përfitime të pretenduara). Ky është hetim/akuzë e SPAK-ut, ende pa vendim gjyqësor final - nuk përbën fajësi të provuar ligjërisht.

Verifikim i pavarur shtesë

Pretendimi është formuluar në mënyrë të gjerë ("qindra/mijëra" leje), pa shifër të saktë, por gjen mbështetje konvergjente nga disa burime. citizens.al vëren se në mandatin e dytë të Veliajt (2019-2023) u arrit mesatarja prej një leje çdo 42 orë — matematikisht mbi 830 leje vetëm në atë mandat katërvjeçar. Të dhëna INSTAT (rimarra nga citizens.al) tregojnë 339 leje ndërtimi për ndërtesa të reja në tremujorin e dytë të 2022-s dhe 509 në të njëjtin tremujor të 2023-s, me Tiranën duke zënë rreth 62% të sipërfaqes kombëtare të lejeve në gjysmën e parë të 2023-s. Studimi GI-TOC konfirmon të paktën 141 kompani që morën leje për pallate mbi 6 kate në Tiranë vetëm gjatë 2017-2019 — një nënbashkësi e vogël e totalit të lejeve. Asnjë burim nuk e kundërshton pretendimin apo sugjeron numër shumë më të vogël; nuk ekziston megjithatë një total zyrtar kumulativ i vetëm i verifikueshëm për të gjithë periudhën 2015-2025.

Një investigim i gjerë i BIRN-it ("The Albanian Files", korrik 2026) dokumenton një model të pretenduar miratimesh të parregullta, të lehtësuara politikisht, për zhvillime të larta e luksoze në Tiranë gjatë qeverisjes Rama — përfshirë kullën 44-katëshe "Sun Moon Star" (arkitekt Sam Chermayeff), e cila mori leje zhvillimi KKT saktësisht për 30.000 m² sipërfaqe që arkitekti thotë se iu premtua nga një zyrtar i AZHT-së tre muaj më parë; arkitektin austriak Chris Precht, i cili thotë se kryeministri Rama e kontaktoi drejtpërdrejt në Instagram, që më pas projektoi strukturën "Eden" të ndërtuar brenda oborrit të Kryeministrisë; dhe pretendimin e kritikut Fatos Lubonja se disa projekte, përfshirë një resort pesë-yjesh të lidhur me Jared Kushner, ishin planifikuar mbi tokë të mbrojtur përpara se ndryshimet ligjore që e mundësonin këtë të miratoheshin fare — çka ai e quan provë "kapjeje shtetërore" (state capture). Kjo forcon lidhjen e dokumentuar mes bumit të ndërtimit në Tiranë dhe përfitimeve të përqendruara politikisht; investigimi është kryqëzuar me versionin origjinal anglisht të Balkan Insight (9 korrik 2026) dhe versionin shqip të Reporter.al.

Besueshmëria e hulumtimit: mesatare

Burimet

Që nga fundi i vitit 2023, kompania "Atlantic Incubator Partners" e lidhur me Jared Kushner (dhëndrin e Donald Trump, përmes fondit Affinity Partners) ka propozuar ndërtimin e një kompleksi turistik luksoz në ishullin Sazan dhe në gadishullin e Zvërnecit, në zona pjesërisht të mbrojtura (Parku Kombëtar Detar Karaburun-Sazan dhe Peizazhi i Mbrojtur Vjosë-Nartë). Qeveria shqiptare ndryshoi ligjin për zonat e mbrojtura në 2024 dhe i dha projektit status "investitor strategjik" më 30 dhjetor 2024, ndërsa vlera e deklaruar e investimit u rrit nga ~930 milionë euro (2024) në deri ~1.4-1.5 miliardë euro në raportimet e mëvonshme. Struktura pronësore rezulton komplekse dhe pjesërisht e paqartë, e ndërtuar përmes disa kompanive holandeze (Dutch Trust Management, Universal Properties Projects, Blue Industries Investment Holding), me pronarë përfundimtarë të identifikuar nga gazetaria investigative si vëllezërit katarianë Al-Khayyat, përmes strukturave "Sazan Development/Operations Holding" me bazë në Katar. SPAK ka hapur hetim për parregullsi në dhënien e tokës dhe konflikt interesi, dhe ka sekuestruar rreth 128 milionë euro nga llogaritë e kompanisë "Albania Land Development"; paralelisht, deputetë të parlamentit holandez kanë ngritur pyetje zyrtare mbi transparencën e strukturave financiare. Zonat e raportuara për projektin arrijnë gjithsej rreth 565-695 hektarë (45 ha zonë zhvillimi në Sazan, nga 562 ha sipërfaqe totale e ishullit; rreth 400 ha të rrethuara në Vjosë-Nartë; dhe rreth 120-250 ha territor në Zvërnec) — më pak se shifra prej "mbi 1.000 hektarësh" që qarkullon publikisht. Gjithashtu, pretendimi se toka po kalon "përmes biznesmenësh me dosje gjyqësore për falsifikim dokumentesh" mbetet i paverifikuar — u gjet vetëm një referencë e paemërtuar te një "klient" i firmës administruese holandeze i përjashtuar në 2025 nga një tender në Tiranë për dokumente të falsifikuara, pa identifikim të personit apo lidhje të konfirmuar me këtë projekt. Protestat qytetare "Revolucioni Flamingo", të nisura në fund të majit 2026, vazhdojnë ende në korrik 2026 (mbi 50 ditë rresht), duke kërkuar anulimin e projektit dhe të ligjit që e mundësoi.

Konteksti më i gjerë — "Revolucioni Flamingo": Që nga fundi i majit 2026, projekti ka nxitur protesta qytetare të përditshme kundër qeverisë, të njohura si "Revolucioni Flamingo" — mbi 35 net rresht deri në fillim të korrikut 2026 sipas AP News, duke arritur ditën e 50-të më 20 korrik 2026 sipas Citizens.al, me protestues që kërkojnë dorëheqjen e Ramës. Eurodeputetja Tineke Strik ka paralajmëruar se projekti vë në rrezik procesin e integrimit europian të Shqipërisë. Kjo lidhet gjithashtu me investigimin më të gjerë "Albanian Files" të BIRN-it (shih seksionin "Bashkia Tiranë" më sipër), i cili e citon rastin Kushner si shembull të një modeli më të gjerë "kapjeje shtetërore" në miratimin e zhvillimeve mbi tokë të mbrojtur.

Statusi

Nën hetim aktiv nga SPAK (sekuestrim ~128 mln euro nga llogaritë e "Albania Land Development") dhe objekt pyetjesh parlamentare në Holandë; asnjë aktakuzë apo dënim final ende. Projekti vazhdon të jetë në negociata/zhvillim zyrtar (fjalimi i Ramës, prill 2026), ndërsa protestat "Revolucioni Flamingo" janë ende aktive (korrik 2026).

Verifikimi i pretendimeve

• ✓Projekti është i lidhur me Jared Kushner (dhëndrin e Donald Trump) dhe kompaninë e tij Affinity Partners — Konfirmuar nga burime të pavarura (citizens.al dhe euronews.al, që nga mars 2024 e në vazhdim): Kushner vizitoi Sazanin/Zvërnecin në 2021 dhe korrik 2023 së bashku me Ivanka Trump; në dhjetor 2023 paraqiti propozim zyrtar përmes 'Atlantic Incubator Partners LLC'; qeveria shqiptare i dha status 'investitor strategjik' më 30 dhjetor 2024. Investimi i deklaruar u rrit nga ~930 mln euro (gusht 2024) në ~1.4-1.5 mld euro në raportimet e mëvonshme.
• ?Toka po jepet përmes biznesmenësh me dosje gjyqësore për falsifikim dokumentesh — Nuk u identifikua asnjë biznesmen i emërtuar me dosje të konfirmuar gjyqësore për falsifikim dokumentesh, të lidhur drejtpërdrejt me këtë transferim toke, pavarësisht kërkimit në disa burime. E vetmja e dhënë e afërt: hetimi i citizens.al (21 qershor 2026) përmend se një klient i pa-emërtuar i firmës holandeze administruese të trusteve 'Dutch Trust Management' u përjashtua në 2025 nga një tender publik në Tiranë për shkak të dorëzimit të dokumenteve të falsifikuara - por identiteti i këtij klienti dhe lidhja e tij e drejtpërdrejtë me projektin Sazan/Zvërnec nuk konfirmohet.
• ✓Protestat 'Flamingo Revolution' 2026 lidhen me këtë projekt — Konfirmuar nga shumë artikuj citizens.al: protesta ditore që nga fundi i majit 2026 (ditën e 50-të më 20 korrik 2026), përfshirë protesta në Tiranë (31 maj 2026, pas dhunës në Zvërnec), në fshatin Rrjoll dhe një aksion simbolik në vetë ishullin Sazan (20 korrik 2026), me kërkesë për anulimin e projektit dhe ligjit që e mundësoi.
• ✓Ka hetim zyrtar/veprim gjyqësor lidhur me projektin — SPAK ka hapur hetim për parregullsi në shpërndarjen e tokës dhe konflikt interesi (citizens.al, 21 qershor 2026) dhe ka sekuestruar rreth 128 milionë euro nga llogaritë e kompanisë 'Albania Land Development' (citizens.al, 9 korrik 2026). Paralelisht, deputetë holandezë të partisë PRO (Luc Stultiens, Julian Bushoff) kanë depozituar pyetje parlamentare drejtuar Ministrisë së Financave holandeze mbi strukturat e kompanive-guaskë të përfshira. Asnjë aktakuzë apo dënim gjyqësor final nuk është raportuar deri më tani ndaj individëve të përfshirë.

Verifikim i pavarur shtesë

citizens.al raporton konsistentisht (janar dhe qershor 2025) se ishulli i Sazanit ka gjithsej rreth 562-570 hektarë, nga të cilët vetëm rreth 45-45,6 hektarë (8%) janë zona ndërtimi e dhënë projektit. Për Zvërnecin, një artikull i hershëm i citizens.al (janar 2025) kishte vënë re se "në vendimin e Komitetit të Investimeve nuk flitet më për Zvërnecin" — por raportime më të vona (citizens.al, qershor-korrik 2026, "dokumentet që zbulojnë kush po e merr në kontroll Zvërnecin dhe Sazanin" dhe "Në luftë për Zvërnecin") tregojnë se Zvërneci ka mbetur pjesë aktive e projektit dhe e kontestimit të tij.

Besueshmëria e hulumtimit: mesatare (kërkim shtesë i mëvonshëm) / e lartë (lidhja me protestat "Flamingo Revolution", i kryqëzuar me AP News dhe The Guardian)

Burimet

Në dhjetor 2025 SPAK (Struktura e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar) zbuloi një hetim mbi AKSHI-n, agjencia që administron platformën e-Albania dhe infrastrukturën kritike të të dhënave shtetërore, duke pretenduar ekzistencën e një "grupi të strukturuar kriminal" brenda drejtimit të saj. Ish-drejtoresha e Përgjithshme Mirlinda Karçanaj dhe ish-zv/drejtoresha Hava Delibashi u vunë nën "arrest shtëpie", ndërsa për biznesmenët Ergys Agasi dhe Ermal Beqiraj (Beqiri) u lëshuan urdhër-arreste ende të paekzekutuara; zyrtarë të tjerë, përfshirë një zëvendës-drejtor të Policisë së Tiranës, u vunë nën ndalim-daljeje. Akuzat zyrtare të përmendura në media përfshijnë "konkurrencë të paligjshme nëpërmjet dhunës", "shkelje të barazisë në tenderat publikë" (pra favorizim/paracaktim fituesish), "privim të paligjshëm të lirisë" (rrëmbimi i pretenduar i biznesmenit Gerond Meçe), pjesëmarrje në grup të strukturuar kriminal dhe pastrim parash; nuk u gjet konfirmim mediatik i një akuze formale specifike për "ryshfet/korrupsion pasiv". SPAK sekuestroi asete (prona, llogari bankare, vila) me vlerë mbi 40 milionë euro — një nga sekuestrimet më të mëdha të deritanishme — dhe hetimi (i raportuar edhe nga BIRN) përfshin të paktën 12 procedura tenderi; një artikull cakton se katër kompani të lidhura me grupin fituan tendera në vlerë ~57 milionë euro brenda 9 muajsh, ndërsa kompanitë e lidhura me Beqirin morën kontrata me AKSHI-n rreth 2.1 miliardë lekë (~21 milionë euro). AKSHI ka menaxhuar rreth 537 milionë euro fonde nga 2017 e deri tani (480 milionë euro të ekzekutuara përmes thesarit), me buxhetin vjetor të rritur nga 5 milionë euro (2017) në 189 milionë euro (planifikuar 2026). Nuk u gjet asnjë burim që konfirmon në mënyrë të pavarur shifrën kumulative prej "mbi 150 milionë euro tenderë të dyshimtë"; një artikull i vetëm (Telegraf.al) përmend një shifër ekstreme prej 1.5 miliardë euro "përfitim i padrejtë" në 3 vjet, që nuk përputhet me buxhetin total të raportuar të agjencisë dhe s'u korroborua nga asnjë burim tjetër. Ndërprerjet e shpeshta të platformës e-Albania janë dokumentuar në mënyrë të përsëritur nga media si problem kronik. Çështja mbetet aktive dhe pa vendim gjyqësor final: Karçanaj dha dorëheqjen rreth shkurtit 2026 dhe u zëvendësua nga Igli Tafa, ndërsa masat e sigurisë kanë kaluar disa herë në "Apelin e Posaçëm" (GJKKO) pa vendim përfundimtar deri në qershor 2026.

Statusi

Nën hetim aktiv nga SPAK (jo çështje e mbyllur, jo dënim final). Karçanaj dhe Delibashi nën arrest shtëpie/kufizime; Agasi dhe Beqiraj me urdhër-arresti të paekzekutuar; procesi për masat e sigurisë ende në apel të posaçëm me disa shtyrje deri në qershor 2026; Karçanaj ka dhënë dorëheqjen nga posti (shkurt 2026).

Verifikimi i pretendimeve

• ✓Sistemi del shpesh 'offline', ndërprerje në shërbime kritike — Media të shumta raportojnë ndërprerje të përsëritura të platformës e-Albania që kanë prekur qytetarë, biznese, shërbime shëndetësore dhe regjistrin e hipotekave; përshkruhet si 'dështim serioz i AKSHI-t' nga disa burime.
• ~Në qendër të hetimeve të SPAK për tendera të paracaktuar, ryshfet dhe pastrim parash — SPAK konfirmohet (dhjetor 2025, nga Tirana Times, Balkanweb, cna.al etj.) me akuza për shkelje të barazisë në tenderat publikë (paracaktim fituesish), pastrim parash, grup i strukturuar kriminal dhe privim i paligjshëm i lirisë. Nuk u gjet konfirmim i një akuze specifike/formale për 'ryshfet' (korrupsion pasiv) në burimet e aksesuara; mekanizmi i përshkruar është më shumë detyrim/dhunë ndaj konkurrentëve sesa ryshfet klasik.
• ?Vlerë kumulative mbi 150 milionë euro tenderë të dyshimtë — S'u gjet burim që jep një shifër të vetme prej ~150 milionë euro. Shifra të gjetura: ~57 milionë euro tendera për 4 kompani në 9 muaj; ~2.1 miliardë lekë (~21m euro) kontrata me kompani të lidhura me Beqirin; ~40 milionë euro asete të sekuestruara; një burim i vetëm (Telegraf.al, jo i korroboruar) përmend 1.5 miliardë euro 'përfitim i padrejtë' në 3 vjet, shifër që bie ndesh me buxhetin total të raportuar të agjencisë dhe trajtohet si e pabesueshme.

Besueshmëria e hulumtimit: mesatare

Burimet

Zyra Evropiane Kundër Mashtrimit (OLAF), pas një hetimi rreth 2,5-vjeçar mbi Agjencinë për Zhvillim Bujqësor dhe Rural (AZHBR), konfirmoi zyrtarisht në qershor 2024 se rreth 33 milionë euro nga fondet IPARD II (2014-2020) ishin shpërdoruar përmes kontratash pa konkurrim, çmimesh të fryra dhe shkeljesh të rregullave kontraktuale — shifër e raportuar në mënyrë të njëjtë nga citizens.al dhe nga BIRN/Balkan Insight ("Albania Misused 33 million Euros of EU Funds"). Si pasojë, Komisioni Evropian pezulloi rreth 112 milionë euro financim shtesë të planifikuar për fazën vijuese IPARD III, program me vlerë totale të planifikuar 146 milionë euro për Shqipërinë (2021-2027). OLAF përshkroi një skemë ku aplikantët e IPARD II detyroheshin t'u paguanin një përqindje të grantit kompanive "konsulente" të paracaktuara, që më pas ndërmjetësonin miratimin e kontratave/projekteve — pretendim i konfirmuar nga vetë raporti i OLAF-it dhe i rimarrë nga disa media shqiptare. OLAF ia kaloi gjetjet organeve gjyqësore shqiptare; SPAK ka regjistruar procedim penal për abuzim me fondet IPARD, dhe midis shkurtit e marsit 2026 ka thirrur për dëshmi ish-ministren e Bujqësisë Frida Krifca dhe Reni Ashikun, administrator i kompanisë konsulente "Converse Management Consulting" — të dy të thirrur si të dyshuar/dëshmitarë në kuadër të hetimit, pa u bërë ende publike ndonjë aktakuzë apo arrestim i konfirmuar zyrtarisht deri korrik 2026. Ministria e Bujqësisë fillimisht i mohoi akuzat për korrupsion, duke i cilësuar procedura standarde të BE-së; Kuvendi ka refuzuar më pas kërkesën e opozitës për interpelim me ministrin aktual të Bujqësisë mbi këtë çështje, duke iu referuar hetimit në vazhdim të SPAK (pikë e mbështetur nga përmbledhje mediatike dytësore, me besueshmëri më të ulët se pjesa tjetër e këtij rasti). Një burim shqiptar përmend edhe shifrën 138 milionë euro "abuzim 2017-2021", shifër që mbetet e paverifikuar në mënyrë të pavarur.

Statusi

Nën hetim aktiv nga SPAK (procedim penal i regjistruar për abuzim me fondet IPARD; dëshmi të marra nga ish-ministrja Frida Krifca dhe administratori i një kompanie konsulence në shkurt-mars 2026); pa aktakuzë apo arrestim të konfirmuar deri korrik 2026. BE ka pezulluar pjesë të financimit IPARD III në pritje të masave shqiptare kundër mashtrimit.

Verifikimi i pretendimeve

• ~BE bllokoi ~146 milionë euro ndihmë shtesë si pasojë e mashtrimit — Shuma konkrete e pezulluar/bllokuar nga Komisioni Evropian sipas OLAF dhe citizens.al është 112 milionë euro (financim IPARD III). 146 milionë euro duket të jetë vlera totale e planifikuar e programit IPARD III për Shqipërinë 2021-2027, jo shuma specifike e bllokuar - dy shifrat konfondohen shpesh.
• ~Skemë ku fermerët/aplikantët detyroheshin t'u jepnin përqindje kompanive 'konsulente' të lidhura me qeverinë — Vetë raporti i OLAF-it (i cituar nga citizens.al dhe voxnews.al) përshkruan pikërisht këtë mekanizëm: aplikantët e IPARD II detyroheshin t'i paguanin kompanive konsulente të paracaktuara një pjesë të grantit për të lehtësuar miratimin. Lidhja specifike me 'qeverinë' nuk është vërtetuar si pronësi/lidhje formale institucionale, por hetimi i SPAK po shqyrton njëkohësisht ish-ministren e Bujqësisë Frida Krifca dhe administratorin e një prej këtyre kompanive konsulente (Converse Management Consulting), çka sugjeron lidhje të pretenduar mes tyre - ende pa u vërtetuar gjyqësisht.
• ✓Ka pasoja penale/hetimore konkrete ndaj zyrtarëve — SPAK ka procedim penal aktiv; ish-ministrja Frida Krifca dhe Reni Ashiku (administrator i kompanisë konsulente CMC) janë thirrur për dëshmi/marrje në pyetje në shkurt-mars 2026. Nuk ka ende aktakuzë apo arrestim të konfirmuar zyrtarisht deri në kohën e verifikimit.

Verifikim i pavarur shtesë

Të gjitha burimet e pavarura të kontrolluara — citizens.al, panorama.com.al, voxnews.al, balkanweb.com — citojnë shifrën 33 milionë euro, jo 35 milionë; vetë titulli i citizens.al është "BE konfirmon abuzimin me 33 milionë euro me fondet e IPARD, pezullon 112 milionë euro të tjera". Sa i takon terminologjisë, burimet zyrtare shmangin fjalën "vjedhje": citizens.al flet për qeverinë që "ka keqpërdorur" fondet, panorama.com.al citon zëvendësdrejtoreshën e OLAF-it duke thënë se "33 milionë euro fondesh janë identifikuar si potencialisht të keqpërdorura" dhe se u gjetën "parregullsi serioze" — jo "vjedhje". OLAF është zyrë hetimi administrativ kundër mashtrimit, jo organ gjyqësor; ajo raporton keqpërdorim/parregullsi, jo "vjedhje të provuar" në kuptimin ligjor-penal, çka do të kërkonte një proces gjyqësor ende të papërfunduar. Formulimi "OLAF provoi vjedhjen e ~35 milionë eurove" është kështu i pasaktë si në shifër, ashtu edhe në karakterizim.

Besueshmëria e hulumtimit: mesatare

Burimet

Aeroporti Ndërkombëtar i Vlorës po ndërtohet në Akërni, brenda peizazhit të mbrojtur "Vjosë-Nartë" (status i mbrojtur që nga tetori 2004), pjesë e Rrjetit Emerald sipas Konventës së Bernës dhe habitat për mbi 60 lloje shpendësh të mbrojtur nga direktivat e BE-së për Shpendët dhe Habitatet; meqë Shqipëria s'është ende anëtare e BE-së, zona nuk është formalisht "Natura 2000" (siç quhet ndonjëherë gabimisht), por është kandidate për këtë status pas anëtarësimit dhe mbrohet me standarde thuajse identike. Komiteti i Përhershëm i Konventës së Bernës i ka kërkuar qeverisë shqiptare disa herë (shtator 2023, dhjetor 2023 dhe sërish më vonë) pezullimin e punimeve deri në një vlerësim të ri të ndikimit mjedisor, kërkesa që nuk janë respektuar, ndërsa raportet e Komisionit Evropian për Shqipërinë kanë vënë në dukje se projekti bie ndesh me direktivat e BE-së për habitatet e shpendët. Koncesioni 35-vjeçar (rreth 104 milionë euro, me rrezik shtesë deri në 138 milionë euro subvencion shtetëror mbi të ardhurat e garantuara) iu dha në 2021 konsorciumit Mabco Constructions (zviceran, i Behgjet Pacollit), YDA Group (turk, fillimisht 40%) dhe 2A Group (kosovar); në shtator 2022 YDA Group doli papritur nga projekti duke shitur kuotën për vetëm 4.450 euro, gjë që ka ngritur pikëpyetje në media për rolin real të kompanisë turke në tender. SPAK ka regjistruar procedim penal për kontratën e koncesionit që prej korrikut 2025 (në fazë parahetimore) dhe në prill 2026 njoftoi zyrtarisht si të pandehur shtatë anëtarë të komisionit të vlerësimit të tenderit, me dyshimin se kanë favorizuar paracaktimin e fituesit dhe kanë shkelur trajtimin e barabartë mes konkurrentëve; hetimi dokumenton se Mabco dhe YDA Group nuk paraqitën prova bindëse (p.sh. vetëm një letër nga zëvendëskryeministri i Kazakistanit, jo dëshmi konkrete kontraktuale) për përvojën në ndërtimin e kullave të kontrollit ajror dhe terminaleve, siç kërkohej nga kriteret teknike të tenderit, si dhe mungonin bilancet e audituara dhe deklarimi i pronarëve përfitues. Organizata mjedisore (PPNEA, Shoqata Ornitologjike e Shqipërisë) e kanë çuar çështjen në gjykatë që nga nëntori 2022; pas disa refuzimesh të kërkesave për pezullim punimesh, Gjykata e Apelit e ktheu çështjen për rishqyrtim në gjykatën e shkallës së parë në nëntor 2025. Deri në korrik 2026 aeroporti nuk ka nisur ende fluturime tregtare të rregullta, ndërsa një konflikt i ri mes aksionarëve (Mabco kundër 2A Group) ka bllokuar vendimmarrjen dhe ka rrezik arbitrazhi ndërkombëtar.

Statusi

Nën hetim nga SPAK: procedim penal i regjistruar që në korrik 2025 (fazë parahetimore); më 11 prill 2026 shtatë anëtarë të komisionit të vlerësimit u njoftuan zyrtarisht si të pandehur për shkelje të barazisë në procedurën e tenderit — asnjë aktakuzë e plotë apo vendim gjyqësor final ende. Paralelisht, proces gjyqësor administrativ aktiv i çështjes mjedisore (Gjykata e Apelit e ktheu për rishqyrtim në nëntor 2025) dhe konflikt aksionarësh që ka bllokuar operimin.

Verifikimi i pretendimeve

• ~Aeroporti është ndërtuar mbi zonën e mbrojtur "Natura 2000" (Vjosë-Nartë), duke shkelur drejtpërdrejt konventat mjedisore të BE-së — Zona Vjosë-Nartë është peizazh i mbrojtur kombëtar (kat. V, që nga 2004) dhe pjesë e Rrjetit Emerald (ekuivalenti i Konventës së Bernës për vende jo-anëtare të BE) me mbi 60 lloje shpendësh të mbrojtura nga direktivat e BE për Shpendët/Habitatet; s'është ende zyrtarisht 'Natura 2000' pasi Shqipëria s'është anëtare e BE-së, por është kandidate për këtë status. Komiteti i Konventës së Bernës ka kërkuar disa herë (2023-2024) pezullim punimesh pa u respektuar, dhe raportet e KE për Shqipërinë e kanë vlerësuar projektin në kundërshtim me direktivat mjedisore të BE-së — pra thelbi i pretendimit konfirmohet, terminologjia 'Natura 2000' është paksa e pasaktë teknikisht.
• ~Tender koncesionar i dyshimtë me një kompani turke (YDA Group) pa përvojë të mëparshme në aviacion — SPAK ka procedim penal aktiv (parahetim që nga korriku 2025; të pandehur zyrtarë nga prilli 2026) mbi dyshimin se tenderi ishte i paracaktuar në favor të konsorciumit Mabco-YDA-2A. Hetimi dokumenton se Mabco dhe YDA nuk paraqitën prova të mjaftueshme për kriteret teknike të kërkuara (përvojë ndërtimi kullash kontrolli/terminalesh), por kjo është hetim në vazhdim, jo vendim gjyqësor final; nuk u gjet konfirmim se YDA Group s'kishte ASNJË përvojë ndërtimi infrastrukture përgjithësisht (është kompani e madhe ndërtimi turke), thjesht që nuk vërtetoi dokumentacion bindës për kriteret specifike të tenderit. Tërheqja e YDA në 2022 duke shitur kuotën për vetëm 4.450 euro forcon dyshimet për rolin e saj formal në tender, sipas disa medieve.

Verifikim i pavarur shtesë

Burimet e pavarura nuk përdorin termin "Natura 2000" për zonën e Vjosë-Nartë. Wikipedia anglisht ("Vlorë International Airport") e përshkruan zonën si "Protected Landscape" dhe "candidate for the Emerald Network under the Bern Convention". citizens.al (21 shtator 2023) e quan zonën "Peizazh i Mbrojtur Vjosë-Nartë (Kategoria V)" dhe e lidh mbrojtjen me Konventën e Bernës (ratifikuar nga Shqipëria në janar 1999), jo me ndonjë status formal të BE-së. Shqipëria nuk është ende anëtare e BE-së, prandaj nuk ka zona formale "Natura 2000" brenda territorit të saj — këto ekzistojnë vetëm në vendet anëtare. Substanca e pretendimit qëndron (aeroporti ndërtohet në një zonë të mbrojtur ekologjikisht të rëndësishme, me konflikt të dokumentuar nga BE-ja lidhur me direktivat e shpendëve/habitateve), por etiketimi ligjor specifik "Natura 2000" është i pasaktë teknikisht.

Besueshmëria e hulumtimit: mesatare

Burimet

Nën qeverisjen Rama numri i hidrocentraleve private aktive në Shqipëri u rrit nga 80 në 2013 në 238 në 2024, pjesë e një rrjeti më të gjerë prej rreth 621 kontratash koncesionare të nënshkruara që nga 2005 (128 të anulluara, ~493 ende aktive), prej të cilave organizata mjedisore vlerësojnë se rreth 80 ndodhen brenda ose pranë zonave të mbrojtura si Valbona dhe Lura, dhe deri në shpalljen Park Kombëtar (mars 2023) edhe Vjosa. Në Luginën e Valbonës, kompania "Dragobia Energy" (100% pronë e "Gener 2") vazhdoi të operonte hidrocentralet "Dragobia" dhe "Çerem" edhe pas një vendimi të Gjykatës së Lartë (korrik 2021) që konstatoi "dëm të rëndë, të menjëhershëm dhe të pariparueshëm" dhe urdhëroi pezullimin e kontratës. Në rastin e HEC "Borie" (Lurë), leja u miratua nga Këshilli Kombëtar i Territorit i kryesuar nga vetë Kryeministri Rama vetëm 27 ditë para se zona të shpallej Park Kombëtar. Për pretendimin specifik të familjarëve të ministrave, kërkimi nuk gjeti prova të verifikuara për lidhje direkte në nivel ministror kombëtar; u gjet në vend të kësaj një rast i dokumentuar nga gazetaria e hulumtuar (citizens.al) i nepotizmit në nivel bashkiak — Fatos Malaj, vëllai i kryetarit të Bashkisë Mat, Agron Malaj, mban koncesionin e HEC "Madhesh" përmes kompanisë "A.R.M-Albania". Aktualisht SPAK po heton rastin e katër HEC-eve në Kaçinar, Mirditë (kompania "Shpërdhaza-Energji"), pas kalimit të kompetencës nga Gjykata e Lezhës (shtator 2025), ku banorët pretendojnë falsifikim nënshkrimesh, tejkalim afatesh lejesh dhe përfshirje të një "grupi të strukturuar kriminal" me zyrtarë publikë — hetim ende në proces, pa akuza formale publike deri më sot. Konfliktet rreth disa koncesioneve (p.sh. rasti Becchetti/Kalivaç) i kanë kushtuar taksapaguesve shqiptarë rreth 109-140 milionë euro në arbitrazh ndërkombëtar.

Statusi

I përzier: konfirmohet nga burime të pavarura numri i lartë i koncesioneve dhe dëmi mjedisor në zona të mbrojtura, si dhe vazhdimi i operimit të HEC-eve edhe pas vendimeve gjyqësore kundër tyre; pretendimi specifik për "familjarë ministrash" mbetet i pakonfirmuar në nivel kombëtar (u gjet vetëm rast nepotizmi në nivel bashkiak); një çështje (HEC Kaçinar, Mirditë) është aktualisht nën hetim aktiv të SPAK pa akuza të formalizuara publikisht.

Verifikimi i pretendimeve

• ~HEC-et dëmtojnë lumenj të mbrojtur, konkretisht Vjosë, Valbonë dhe Shushicë — Konfirmohet qartë për Valbonën (Dragobia Energy vazhdon të operojë pavarësisht vendimit të Gjykatës së Lartë 2021 për 'dëm të pariparueshëm') dhe historikisht për Vjosën (rrezik hidrocentralesh deri sa u shpall Park Kombëtar në 2023, duke përfshirë projektin turko-shqiptar 'Ayen ALB'). Shushica nuk u gjet e dokumentuar me burim të dedikuar në këtë kërkim (bën pjesë në të njëjtin kompleks lumor/mjedisor si Vjosa, sipas raportimeve të përgjithshme mjedisore, por pa artikull specifik të verifikuar këtu).
• ?Familjarë të ministrave kanë përfituar koncesione HEC drejtpërdrejt ose përmes të afërmve — Nuk u gjet asnjë burim që lidh drejtpërdrejt familjarë ministrash kombëtarë me koncesione HEC. U identifikua vetëm një rast të ngjashëm, por në nivel më të ulët: vëllai i kryebashkiakut të Matit (jo ministër) mban koncesionin e HEC "Madhesh". SPAK po heton gjithashtu përfshirje të zyrtarëve publikë (pa emra ministrash të bërë publikë) në rastin e HEC Kaçinar — hetim aktiv, jo akuzë e formalizuar.
• ✓Vendime gjyqësore kanë anulluar/pezulluar koncesione HEC në zona të mbrojtura, por HEC-et vazhdojnë të operojnë — Verifikuar për rastin e Valbonës: Gjykata e Lartë (korrik 2021) pezulloi kontratën e koncesionit për 'dëm të rëndë e të pariparueshëm', por sipas ERE, HEC-et prodhuan 45,131 MWh vetëm në gjysmën e parë të 2022, pra vazhduan të operonin.

Verifikim i pavarur shtesë

citizens.al (24 dhjetor 2025) raporton se numri i hidrocentraleve private aktive u rrit nga 80 në 2013 në 238 në 2024, me 211 vënë në punë gjatë 15 vjetësh dhe 24 të tjera në ndërtim; AKBN raporton mbi 150 projekte të tjera në proces dokumentimi. Një artikull tjetër i citizens.al (11 dhjetor 2025) shton edhe 346 projekte në fazë planifikimi.

Besueshmëria e hulumtimit: mesatare

Burimet

Teatri Kombëtar historik në Tiranë u shemb në orët e para të datës 17 maj 2020 (rreth orës 04:30), me rreth 800 policë e forca speciale që evakuuan me forcë dhjetëra artistë, aktivistë dhe figura opozitare që e kishin okupuar ndërtesën në shenjë proteste; disa prej tyre u arrestuan. Projekti për zëvendësimin e teatrit e kishte origjinën në një propozim të pakërkuar (jo në garë të hapur) të kompanisë private 'Fusha' sh.p.k. në 2018, që ofronte ndërtimin e teatrit të ri në këmbim të së drejtës për të ngritur kulla mbi tokë publike përreth. Baza ligjore e veçantë që mundësoi marrëveshjen u kundërshtua në gjyq nga shoqëria civile: Gjykata Kushtetuese pezulloi ndërtimin e teatrit të ri në korrik 2021 dhe, në korrik 2022 (mbi dy vjet pas shembjes), shpalli antikushtetuese aktet që kishin mundësuar transferimin e pronës nga shteti te Bashkia Tiranë — pra shembja ndodhi para se çështja e ligjshmërisë së procesit të merrte një vendim gjyqësor përfundimtar. Sa i përket tokës, shifra prej rreth 9.000 m² e përmendur në disa burime jozyrtare nuk u konfirmua saktësisht: sipas Wikipedia-s shqip, sipërfaqja origjinale e kompleksit ishte rreth 13.000 m² (ndërtesa vetë ~7.000 m²) — burim i vetëm, i paverifikuar kryqëzimisht — ndërsa më 3 maj 2023 Këshilli Bashkiak i Tiranës i dhuroi 'Fusha' sh.p.k., pa garë të hapur, një parcelë tjetër publike prej 1.266,6 m² në rrugën 'Abdi Toptani' plus dy ndërtesa (801,4 m² dhe 183 m²), në këmbim të 50% të sipërfaqes së ndërtuar për bashkinë. Në dhjetor 2023, Agjencia e Zhvillimit të Territorit miratoi leje ndërtimi për një kullë 33-katëshe (fillimisht ishte raportuar publikisht si 23 kate) të projektuar nga studioja e arkitektit Bjarke Ingels, i njëjti që dizajnoi teatrin e ri — vendim që u mbajt i pazbardhur nga AZHT-ja për 8 muaj, derisa u zbulua nën presionin e gazetarisë investigative dhe të Komisionerit për Informimin. Ndërtimi i teatrit të ri mbetet i papërfunduar edhe në 2025-2026 (mbi 5 vjet pas shembjes), me buxhete të ndryshuara disa herë (30-36 milionë euro fillimisht, më pas fond nga Abu Dabi, 4,8 miliardë lekë). Nuk u gjet ndonjë hetim penal aktiv i konfirmuar publikisht nga SPAK me akuza konkrete ndaj individësh të emërtuar lidhur me këtë çështje, edhe pse shoqëri civile (Aleanca për Teatrin) ka depozituar kallëzime pranë SPAK që nga viti 2020.

Statusi

Teatri i ri ende në ndërtim e sipër (i papërfunduar, >5 vjet pas shembjes); Gjykata Kushtetuese ka shpallur antikushtetuese (korrik 2022) aktet që mundësuan transferimin e pronës, por vendimi erdhi pasi ndërtesa origjinale ishte shembur prej kohësh; nuk ka proces penal të konfirmuar publikisht nga SPAK me akuza të formalizuara ndaj individësh të emërtuar.

Verifikimi i pretendimeve

• ~Teatri Kombëtar u shemb në 2020 pa vendim gjykate përfundimtar, mes protestash — Shembja (17 maj 2020) konfirmohet nga disa burime të pavarura (Wikipedia EN, citizens.al). Nuk u gjet provë e një urdhri specifik të gjykatës (p.sh. gjykata administrative) që të ishte shkelur natën e shembjes; ajo çka konfirmohet është se çështja e kushtetutshmërisë së bazës ligjore ishte ende në shqyrtim në atë kohë — Gjykata Kushtetuese vendosi vetëm në 2021 (pezullim) dhe 2022 (antikushtetutshmëri), pra shumë pas shembjes.
• ✓Rreth 800 policë/forca speciale u përdorën për të shpërndarë protestuesit, me arrestime — Konfirmuar nga English Wikipedia dhe artikulli fakt-kontrollues i citizens.al (28 korrik 2022), të cilët përshkruajnë veprim policor në orën 04:30, me arrestime dhe dhunë ndaj gazetarëve.
• ~Toka publike rreth 9.000 m² iu dha 'Fusha' sh.p.k. pa garë të hapur, për ndërtim kullash — Mungesa e garës së hapur konfirmohet (propozim i pakërkuar nga Fusha në 2018). Por shifra ~9.000 m² nuk u gjet e saktë në asnjë burim të kontrolluar: burimet japin ~13.000 m² si sipërfaqe totale origjinale e kompleksit (burim i vetëm, Wikipedia shqip, i pakonfirmuar kryqëzimisht) dhe 1.266,6 m² si parcelë e veçantë e dhuruar në maj 2023 (konfirmuar nga dy burime: citizens.al dhe Wikipedia EN). Shifra e pretenduar duket e pasaktë ose e përzier me shifra të ndryshme.
• ✓Ndërtim kullash/pallatesh (23 ose 33 kate) nga Fusha mbi tokën përreth teatrit — AZHT miratoi në dhjetor 2023 leje ndërtimi për kullë 33-katëshe (jo 23 siç raportohej fillimisht), zbardhur publikisht vetëm 8 muaj më vonë; konfirmuar nga citizens.al dhe kryqëzuar me Wikipedia EN (33 kate).
• ✓Gjykata Kushtetuese e shpalli procesin (transferimin e pronës) antikushtetues — Korrik 2021: pezullim i ndërtimit; korrik 2022: shpallje antikushtetutshmërie e akteve që mundësuan transferimin e pronës shtet-bashki — të dyja të raportuara nga monitor.al/citizens.al, por vendimi erdhi pas shembjes, pa efekt praktik mbi ndërtesën origjinale.
• ?Ekziston hetim aktiv i SPAK me akuza penale specifike lidhur me këtë çështje — U gjetën vetëm referenca për kallëzime/denoncime të depozituara nga shoqëria civile pranë SPAK që nga 2020 dhe 2023; nuk u gjet konfirmim publik i një hetimi penal aktiv me akuza formale ndaj individësh të emërtuar.

Verifikim i pavarur shtesë

Wikipedia anglisht ("National Theatre of Albania") konfirmon shembjen më 17 maj 2020 rreth orës 04:30, protestat e gjera nga artistë e qytetarë, kundërshtimin nga mbi 20 eurodeputetë dhe ambasadat suedeze, gjermane e britanike, dhe evakuimin me forcë të protestuesve nga policia — pa përmendur asnjë vendim gjyqësor që të kishte autorizuar shembjen paraprakisht. citizens.al konfirmon të njëjtën datë dhe titull, si dhe kërkesat e Avokatit të Popullit për llogaridhënie dhe qëndrimin e KLSH-së në favor të rindërtimit në vendin origjinal. Kjo përputhet me kontekstin: Gjykata Kushtetuese vendosi vetëm më vonë — pezullim në korrik 2021, shpallje antikushtetutshmërie në korrik 2022 — përkatësisht mbi një vit dhe mbi dy vjet pas shembjes.

Besueshmëria e hulumtimit: mesatare

Burimet

Në vitin 2020, një sipërfaqe rreth 265.000 m² në Gjirin e Limionit pranë Sarandës – pjesë e një baze ndihmëse të Forcave Detare (prona nr. 696, e përfshirë në planin e vendosjes së Forcave të Armatosura) – u dha me koncesion për ndërtimin e një porti turistik/marine luksoze, në favor të interesave të biznesmenëve Artan Dulaku dhe (sipas disa medieve) Shefqet Kastrati, përmes shoqërive si "Concord Investment"/"Marina Bay Sarandë". Ministrja e Infrastrukturës dhe Energjisë, Belinda Balluku, raportohet të ketë nënshkruar aktet që çuan përpara koncesionin (letër më 13 janar 2020, miratim më 23 qershor 2020), pavarësisht kundërshtimit të shprehur nga Ministria e Mbrojtjes, Komanda Detare dhe Shtabi i Përgjithshëm, të cilët paralajmëruan rrezik për sigurinë kombëtare. Më 28 dhjetor 2021, ish-zëvendëskomandanti detar Artur Meçollari i dorëzoi SPAK-ut denoncimin që ngriti çështjen, duke e cilësuar dhënien e bazës si rrezik për sigurinë kombëtare dhe në kundërshtim me nenin 6 të ligjit 125/2013, pasi përfshinte pronë ushtarake të mbrojtur; disa burime më të hershme (gijotina.com, balkanweb.com) e kishin atribuar denoncimin te Bajram Begaj, atëherë Shef i Shtabit të Përgjithshëm (sot President, që korrik 2022), por raportimi më i vonë dhe më i detajuar i reporter.al/BIRN, i përputhur me burime të tjera të pavarura, e identifikon Meçollarin si denoncuesin. Hetimi i SPAK, i regjistruar që në 2022 dhe i drejtuar (sipas medieve) nga prokurorja Manjola Kajana, çoi në një vendim sekuestrimi parandalues të pronës në shkurt 2023, të mbajtur në fuqi në shkallët e apelit dhe të konfirmuar edhe nga Gjykata Kushtetuese/Gjykata e Lartë; sekuestro mbetet aktive të paktën deri në maj 2026, me projektin ende të bllokuar dhe pa aktivitet ndërtimi në terren. Më 16 tetor 2025, SPAK dhe Byroja Kombëtare e Hetimit kryen kontrolle të reja në banesat/zyrat e Artan Dulakut dhe administratorit Genard Kastrati, si dhe të ish-Shefit të Shtabit të Përgjithshëm (sot deputet i PS) Bardhyl Kollçaku, administratorit të OSHEE Enea Karakaçi, punonjëses së Ministrisë së Infrastrukturës Teuta Balili, dhe ish-shefes së kabinetit të ish-ministres së Mbrojtjes Olta Xhaçka, Belioza Çoku – veprim i nxitur nga një dëshmi video 5-orëshe e depozituar në shtator 2025 nga avokati Arben Llangozi. Deri në korrik 2026 nuk ka aktakuzë të njohur publikisht kundër asnjë personi për këtë çështje specifike; Balluku përballet paralelisht edhe me një hetim/akuzë tjetër, më të gjerë, të SPAK për abuzime me tenderë infrastrukturorë (dëm i pretenduar rreth 50 milionë euro), për të cilën u pezullua përkohësisht nga detyra dhe u rikthye pas vendimit të Gjykatës Kushtetuese në dhjetor 2025 – çështje e lidhur por e ndryshme nga rasti i Limionit.

Statusi

Nën hetim aktiv nga SPAK që nga viti 2022 (prokurore Manjola Kajana, sipas medieve); prona nën sekuestro parandaluese nga shkurti 2023, e konfirmuar në apel; kontrolle të reja tetor 2025; deri më korrik 2026 nuk ka aktakuzë publike të njohur për asnjë të përfshirë.

Verifikimi i pretendimeve

• ✓Port turistik i dhënë me skemë të dyshimtë përmes tjetërsimit të pronës ushtarake — Konfirmuar nga disa burime (balkanweb.com, gijotina.com, bulevardnews.com, albaniaweb.net): koncesioni përfshinte tokë të bazës ndihmëse të Forcave Detare (Limion), të dhënë pavarësisht kundërshtimit të Ministrisë së Mbrojtjes/Komandës Detare.
• ✓Çështja përfundoi në hetime të SPAK — Hetim i regjistruar që nga 2022, ende aktiv në 2025-2026, me kontrolle të reja (BKH/SPAK) më 16 tetor 2025 te disa persona; konfirmuar nga bulevardnews.com dhe të tjera.
• ✓Sekuestrim (i përkohshëm) i bazës — Vendim sekuestrimi parandalues i lëshuar nga SPAK në shkurt 2023, i mbajtur në fuqi në apel (dhe sipas albaniaweb.net edhe nga Gjykata e Lartë); ende aktiv më maj 2026 sipas raportimit të fundit të gjetur.
• ~Sipërfaqja e koncesionit (dhe vlera e investimit) — Burimet japin shifra pak të ndryshme për sipërfaqen (265.000 m² sipas rasteve të hetimit SPAK/BKH vs. deri 323.000 m² sipas një burimi tjetër më pak të besueshëm); shifra ~200 milionë euro investim u gjet vetëm në një burim jo-gazetaresk (faqe satirike/meme), ndaj nuk konsiderohet e verifikuar dhe nuk përfshihet si fakt i qëndrueshëm.
• ?Roli i drejtpërdrejtë i ministres Balluku në miratimin e koncesionit (nënshkrime specifike janar/qershor 2020) — Roli i drejtpërdrejtë i ministres Balluku raportohet nga burime dytësore (balkanweb.com, emisioni "Vetting"; gijotina.com), por nuk u konfirmua me burim parësor apo vendim gjyqësor.
• ✕Denoncimi te SPAK më 28 dhjetor 2021 vjen nga Bajram Begaj — gijotina.com dhe balkanweb.com e atribuojnë denoncimin te Begaj (atëherë Shef i Shtabit të Përgjithshëm), me numër shkrese (8530/3) sipas gijotina.com. Por reporter.al/BIRN (20 maj 2026), burimi më i vonë dhe më i detajuar, e atribuon denoncimin te ish-zv.komandanti detar Artur Meçollari; kjo përputhet me raportime të tjera të pavarura mbi origjinën e hetimit të SPAK për Limionin, që gjithashtu e lidhin denoncimin fillestar me Meçollarin. Begaj, si Kryekomandant, ka qenë më vonë i përfshirë në ngjarje të lidhura (shkarkimi i një komandanti të Forcës Tokësore lidhur me bazën e Limionit), gjë që mund të ketë krijuar konfuzion mes burimeve më të hershme.

Verifikim i pavarur shtesë

Tre burime të pavarura nga njëra-tjetra konfirmojnë bërthamën e pretendimit. reporter.al/BIRN (20 maj 2026) përshkruan "Bazën Ndihmëse të Limionit" (prona nr. 696) si ish-bazë detare të dhënë me koncesion në 2020 konsorciumit Concord Investment/Kastrati Group; raporton denoncimin e ish-zv.komandantit detar Artur Meçollari te SPAK për rrezik ndaj sigurisë kombëtare; dhe citon vendimin e Gjykatës së Lartë (2023) që mbajti në fuqi sekuestrimin parandalues, duke deklaruar shprehimisht se "Prona nr. 696 nuk mund të trajtohet si pronë e zakonshme shtetërore". voxnews.al flet drejtpërdrejt për "tjetërsimin dhe korrupsionin masiv me pronat e Marinës". balkanweb.com lidh emrin e ish-zv.kryeministres Balluku me koncesionin dhe përmend gjithashtu denoncimin e atribuuar Presidentit Begaj te SPAK — atribuim që nuk përputhet me identifikimin e Meçollarit nga reporter.al/BIRN. Të tre burimet përputhen mbi detajet kryesore të vetë skemës (prona nr. 696, viti 2020, sekuestrimi 2023) dhe konfirmojnë se porti turistik iu dha përmes një skeme tani nën hetim penal për abuzim detyre, por ndryshojnë mbi identitetin e denoncuesit fillestar te SPAK.

Besueshmëria e hulumtimit: mesatare

Burimet

Vlora dhe Durrësi janë përmbytur në mënyrë të përsëritur në vitet e fundit (2015, 2018, 2021, 4 tetor 2024, janar 2025, janar 2026), me kombinim shkaqesh: reshje të forta, ndërtime pa leje mbi kanalet kulluese dhe mungesë mirëmbajtjeje të infrastrukturës publike. Auditimi tematik përfundimtar i Kontrollit të Lartë të Shtetit (KLSH), botuar në 2025 për përmbytjen masive të Vlorës më 4 tetor 2024, konstatoi si shkak kryesor mospastrimin e kanaleve kulluese (disa të pa pastruara prej 15-30 vjetësh) dhe funksionimin e hidrovorit të qytetit vetëm me 45% të kapacitetit për shkak të problemeve në linjën elektrike; raporti evidentoi rreth 3.285 ndërtime pa leje mbi infrastrukturën ujitëse/kulluese/mbrojtëse nga përmbytjet në shkallë vendi dhe dha 20 gjetje e 23 rekomandime, pa identifikuar përgjegjësi penale individuale. Në Vlorë, bashkia ka nisur fushata prishjeje të ndërtimeve pa leje mbi kanalin e Naukës dhe në zonën e Karabashesë - herë e parë pas përmbytjeve të tetorit 2018, herë e dytë në shkurt 2026 - duke ofruar bono qiraje për banorët e prekur. Në Durrës, përmbytjet e janarit 2025 dëmtuan rreth 300 banesa, ndërsa përmbytjet e janarit 2026 në zonën e Sukthit shkaktuan vdekjen e Astrit Hysenajt, punonjës 54-vjeçar i Ndërmarrjes së Plazhit, i gjetur i mbytur në një kanal kullimi, si dhe dëmtimin e rreth 500 metrave linearë të argjinaturës së lumit Erzen. Prokuroria e Durrësit sekuestroi (shkurt 2026) dokumentacionin e projektit të rehabilitimit të argjinaturës së Erzenit dhe ka nën hetim tre vepra të mundshme penale - "shkatërrim pasurie nga përmbytja", "shkatërrim pasurie nga pakujdesia" dhe "shpërdorim detyre" - pasi dyshohet se punimet u kryen pa studim teknik dhe pa leje ndërtimi; hetimi vazhdon dhe deri më tani nuk ka të pandehur të identifikuar publikisht apo akuzë formale. Raporti i KLSH vlerëson rreth 2,5 miliardë dollarë humbje ekonomike nga përmbytjet në gjithë vendin gjatë tri dekadave të fundit; një vlerësim i veçantë prej ~300 milionë eurosh dëme bujqësore i përket një përmbytjeje tjetër, kombëtare, të nëntorit 2024, jo specifikisht Vlorës apo Durrësit.

Statusi

Auditim përfundimtar i KLSH i publikuar (jo procedim penal); hetim penal aktiv nga Prokuroria e Durrësit (jo SPAK) për punimet e argjinaturës së Erzenit, pa të pandehur të identifikuar; fushata administrative periodike prishjeje ndërtimesh pa leje mbi kanalet e kullimit në vazhdim

Verifikimi i pretendimeve

• ~Vlora dhe Durrësi përmbyten çdo vit për shkak të betonizimit/ndërtimeve pa leje mbi sistemet e kullimit/kanaleve — Përmbytje të përsëritura konfirmohen (2015, 2018, 2021, tetor 2024, janar 2025, janar 2026). Ndërtimet pa leje mbi kanale janë faktor i dokumentuar në Vlorë (kanali i Naukës, zona e Karabashesë), me fushata prishjeje në 2018 dhe shkurt 2026. Por auditimi zyrtar i KLSH për përmbytjen kryesore të Vlorës (4 tetor 2024) e lidh shkakun kryesor më shumë me mospastrimin/moskujdesin ndaj kanaleve ekzistuese dhe hidrovorin jofunksional sesa vetëm me ndërtimet pa leje - të dy faktorët bashkëjetojnë.
• ?Dëm indirekt prej "dhjetëra milionë eurosh" çdo dimër nga këto përmbytje — Nuk u gjet asnjë burim që jep një shifër vjetore specifike prej dhjetëra milionë eurosh për Vlorën/Durrësin. U gjetën vetëm shifra të tjera, jo të njëjta: ~2,5 miliardë dollarë humbje kombëtare nga përmbytjet në 3 dekada (KLSH) dhe ~300 milionë euro dëme bujqësore nga një përmbytje tjetër kombëtare e nëntorit 2024 (rajone të tjera).
• ✓KLSH ka audituar dhe konfirmuar dështime institucionale si shkak i përmbytjes së Vlorës më 4 tetor 2024 — Raporti zyrtar 79-faqesh i KLSH (nëntor 2025), lexuar drejtpërdrejt: konstaton hidrovor me 45% kapacitet, kanale të pa pastruara 15-30 vjet, mungesë investimesh nga UKV/SHRUKV SHA, transferim i parregullt infrastrukture, 20 gjetje, 23 rekomandime.
• ✓Prokuroria ka hapur hetim penal për punimet pa leje mbi argjinaturën e lumit Erzen në Durrës, të lidhura me përmbytjet — Konfirmuar nga disa burime (abcnews.al 5 shkurt 2026, shqiptarja.com): sekuestrim dokumentacioni, dyshim për punime pa studim teknik e pa leje ndërtimi, tre vepra penale nën hetim. Ende pa të pandehur publik dhe pa SPAK të përfshirë sipas burimeve të konsultuara.
• ✓Ka pasur viktimë njerëzore nga përmbytjet në Durrës — Astrit Hysenaj, 54 vjeç, punonjës i Ndërmarrjes së Plazhit Durrës, u gjet i vdekur në një kanal kullimi më 8 janar 2026, sipas voxnews.al, balkanweb.com, publik.al dhe euroalbania.al.

Verifikim i pavarur shtesë

TV Klan/Stop (4 tetor 2024) citon kryebashkiakun e Vlorës, Ermal Dredha, duke lidhur drejtpërdrejt ndërtimet pa leje me bllokimin e kanalit kryesor pas përmbytjes së 4 tetorit 2024. Euronews Albania konfirmon të njëjtin problem në Durrës, duke cituar IMT-në se kanalet kulluese "rezultojnë të jenë zënë nga mure rrethuese të banesave të ndërtuara pa leje". Mekanizmi themelor i pretendimit — ndërtime pa leje mbi kanalet e kullimit si shkak i përmbytjeve — konfirmohet kështu nga burime të shumta, jo vetëm nga raporti i KLSH-së. Duhet theksuar megjithatë se shkaqet janë të shumëfishta, jo vetëm ndërtimet pa leje: prefekti i Durrësit e atribuoi përmbytjen e 29 janarit kryesisht reshjeve të forta (92mm në 3-4 orë) plus kanaleve të bllokuara nga mbetje urbane. Përmbytjet janë të shpeshta e të përsëritura, veçanërisht 2024-2026, por jo domosdoshmërisht çdo vit kalendarik pa përjashtim, siç e nënkupton formulimi i pretendimit.

Besueshmëria e hulumtimit: mesatare

Burimet

Që nga ligji "Për investimet strategjike" i vitit 2015 (i vazhduar disa herë, aktualisht deri në 2027), një Komitet i Investimeve Strategjike i kryesuar nga Kryeministri i jep projekteve private statusin "investitor strategjik", duke lehtësuar përdorimin dhe rikonvertimin urbanistik të tokës publike, bujqësore dhe veçanërisht bregdetare "për interes kombëtar". Sipas një hetimi gazetaresk të citizens.al, deri në 2023 rreth 1,6 milionë m² tokë në bregdetin jugor (nga një total prej 5,8 milionë m² kombëtar) i ishin kaluar investitorëve të tillë, ndërsa vetëm 2 nga 44 projektet e miratuara përfaqësonin investim tërësisht të huaj; në janar 2022 Këshilli i Ministrave hoqi nga statusi "zonë e mbrojtur" sipërfaqe të mëdha (rreth 20% të territorit të mbrojtur), duke hapur rrugën për zhvillime si në Ksamil dhe Gjirin e Manastirit. Raste konkrete të dokumentuara përfshijnë "Kepi i Stillos" pranë Butrintit (636 vila, status i marrë në 2021, sipas burimeve dytësore) dhe projektin "Blue Borgo" të Gener 2 në Rrjoll/Velipojë (280 milionë euro, 146 hektarë, ish-zonë e mbrojtur e riklasifikuar në 2024 për "turizëm ekselence"), ku banorë lokalë denoncojnë dokumente pronësie të falsifikuara pa marrë ende përgjigje nga prokuroria. Rasti më i madh dhe më aktual është projekti prej disa miliardë dollarësh në ishullin e Sazanit dhe bregun e Zvërnecit (Vlorë), i lidhur me firmën e Jared Kushner-it (dhëndri i ish-presidentit amerikan Donald Trump), për të cilin qeveria zvogëloi ndjeshëm sipërfaqen e mbrojtur të Parkut Detar Karaburun-Sazan; sipas dokumenteve të SPAK të raportuara nga Reuters (qershor–korrik 2026), biznesmeni me bazë në Miami, Artur Shehu, është nën hetim me urdhër-arrestimi për trafikim kokaine, pastrim parash dhe falsifikim/zmadhim artificial të titujve të pronësisë lidhur me shitjen e tokës për rreth 110 milionë euro tek zhvilluesi vendas, shumë e cila u urdhërua e ngrirë; Reuters dhe SPAK theksojnë shprehimisht se nuk ka akuza ndaj Kushner-it apo kompanive të projektit, dhe se nuk ka prova që investitorët e dinin për origjinën e paligjshme të parave. Statusi mbetet pezull: hetimi i SPAK vazhdon pa akt-akuzë apo vendim gjykate final, ndërsa projektet e sipërpërmendura kanë nxitur protesta të vazhdueshme, kallëzime penale nga banorë të prekur dhe kritika nga BE-ja (ambasadori Silvio Gonzato) dhe organizata mjedisore ndërkombëtare për mungesë transparence në përzgjedhjen e "investitorëve strategjikë".

Statusi

Hetim aktiv/i hapur nga SPAK mbi rastin më të rëndësishëm (Sazan/Zvërnec); asnjë akt-akuzë apo vendim gjykate final ende. Vetë mekanizmi ligjor ("investitor strategjik") është ende në fuqi (i vazhduar deri në 2027).

Verifikimi i pretendimeve

• ~Nga 44 projekte të miratuara si investim strategjik, vetëm 2 ishin investim tërësisht i huaj — Burim i vetëm: citizens.al, medium i besueshëm investigativ, por pa konfirmim të dytë të pavarur.
• ~Në janar 2022 Këshilli i Ministrave hoqi nga statusi 'zonë e mbrojtur' rreth 20% të territorit të mbrojtur me dy vendime — Raportuar nga citizens.al; koherente me rastet konkrete të njohura (Ksamil, Gjiri i Manastirit), pa qasje të drejtpërdrejtë tek vetë vendimet VKM origjinale.
• ?Projekti 'Kepi i Stillos' pranë Butrintit (636 vila) mori status investitori (potencial) strategjik në shkurt 2021 — U gjet vetëm përmes burimesh dytësore (dosja.al, tellalli.al, pamfleti.net); artikujt parësorë nuk u aksesuan drejtpërdrejt.
• ✓Projekti 'Blue Borgo' i kompanisë Gener 2 në Rrjoll/Velipojë: 280 milionë euro, 146 hektarë, ish-zonë e mbrojtur e çklasifikuar për 'turizëm ekselence' pas ndryshimit ligjor 2024 — Konfirmuar nga citizens.al (9 shkurt 2026); banorë denoncojnë dokumente pronësie të falsifikuara, me kallëzim në SPAK që prej 2025, ende pa përgjigje.
• ~Projekti Sazan/Zvërnec i lidhur me Jared Kushner vlerësohet deri në 4-4.7 miliardë dollarë (blerja e ishullit rreth 1.4 miliardë euro) — Shifra vjen nga sinteza e Wikipedia-s në anglisht dhe artikuj dytësorë, jo nga dokument financiar zyrtar.
• ✓SPAK hapi hetim penal (qershor 2026) mbi mënyrën si u fituan titujt e pronësisë në zonën Sazan/Zvërnec dhe si zona humbi statusin e mbrojtur — Konfirmuar nga burime të pavarura: Eastern Herald (07.06.2026), Reuters (raportuar nga VoxNews.al dhe WHTC.com, korrik 2026), Wikipedia.
• ✓Biznesmeni me bazë në Miami, Artur Shehu, është nën hetim/urdhër-arrestimi për trafikim kokaine, pastrim parash dhe falsifikim titujsh pronësie; ~110 milionë euro nga shitja e tokës për projektin u ngrinë me urdhër; nuk ka akuza ndaj Kushner apo kompanive të projektit — Raportim i Reuters (gazetarët Fatos Bytyci dhe Edward McAllister), i ripublikuar nga VoxNews.al dhe WHTC.com; të dyja burimet përputhen në detaje.
• ~Parku Detar Karaburun-Sazan (zonë e mbrojtur nga 2010) u zvogëlua me mbi 5000 hektarë për të mundësuar projektin — Sipas sintezës së Wikipedia-s, bazuar në raportime të Mother Jones (qershor 2026) dhe të tjera.

Verifikim i pavarur shtesë

Shifrat e citizens.al (5,8 milionë m² gjithsej, prej të cilave ~1,6 milionë m² në bregdetin jugor) përputhen saktësisht mes artikullit të 2023 dhe atij të 2026; nuk u gjet një burim jashtë këtij portali që t'i riprodhojë të njëjtat shifra, por citizens.al mbetet burim gazetaresk parësor konsistent me kalimin e kohës.

Besueshmëria e hulumtimit: mesatare

Burimet

Më 11 prill 2021, portali Lapsi.al publikoi një investigim mbi një bazë të dhënash me 910,061 rreshta të dhënash për votues të qarkut Tiranë, që përfshinte numra telefoni, adresa, vende pune dhe – sipas reportazhit – edhe orientim/përkatësi politike, e mbajtur nga rreth 9,027 "patronazhistë" të lidhur me Partinë Socialiste, shumë prej të cilëve punonin në administratën publike qendrore/vendore apo në ndërmarrje shtetërore. Zbulimi ndodhi dy javë përpara zgjedhjeve parlamentare të 25 prillit 2021. PS pranoi publikisht se kishte në zotërim lista votuesish, por pretendoi se versioni i rrjedhur në media përmbante shtesa (p.sh. numra ID) të paautorizuara. Partia Demokratike depozitoi kallëzim penal, dhe SPAK kërkoi sekuestrimin e serverëve dhe pajisjeve të Lapsi.al për të identifikuar burimin – veprim që u bllokua fillimisht nga Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut (masë e përkohshme sipas nenit 39, 22 prill 2021) dhe më pas u rrëzua përfundimisht nga Gjykata e Lartë e Shqipërisë (24 dhjetor 2021), e cila mbrojti konfidencialitetin e burimit gazetaresk të gazetarëve Andi Bushati dhe Armand Shkullaku. Sipas Wikipedia-s shqip, 162 qytetarë paditën PS-në për shkelje të mbrojtjes së të dhënave personale, ndërsa Amnesty International (raporti 2021/22) e cilësoi çështjen si shkelje të privatësisë për afro 900,000 qytetarë dhe si kërcënim ndaj lirisë së shtypit për shkak të tentativës së SPAK-ut ndaj medias. Disa media (raportuar përmes kërkimesh dytësore, jo lexim direkt të burimit parësor) kanë sugjeruar se SPAK e ka mbyllur/arkivuar hetimin penal duke pretenduar mungesë të elementëve të veprës penale sipas Kodit Penal aktual; asnjë burim i konsultuar nuk raporton ndonjë dënim penal apo akuzë zyrtare ndaj ndonjë zyrtari a drejtuesi partiak lidhur me vetë grumbullimin/përdorimin e bazës së të dhënave deri më sot (korrik 2026).

Statusi

I mbyllur/pa përfundim penal të njohur publikisht — sipas disa raportimeve mediatike (jo të verifikuara drejtpërdrejt në burim parësor) SPAK nuk gjeti "elementë të veprës penale" dhe hetimi u arkivua; nuk ka asnjë dënim ose akuzë zyrtare të konfirmuar ndaj individësh a PS-së për vetë skandalin e bazës së të dhënave. Përpjekja e SPAK për të sekuestruar serverët e Lapsi.al u rrëzua përfundimisht nga Gjykata e Lartë (dhjetor 2021). Ekzistojnë 162 padi civile individuale kundër PS për shkelje të të dhënave personale, por rezultati përfundimtar i tyre s'u gjet i dokumentuar në burimet e konsultuara.

Verifikimi i pretendimeve

• ~Të dhënat përfshinin telefon, kartë identiteti, vend pune, përkatësi politike — Burimet e shumta (Wikipedia shqip, citizens.al) konfirmojnë 'numra telefoni, adresa, vende pune, dhe përkatësi/orientim politik', por asnjëra nuk e përmend fushën e kartës së identitetit; PS pranoi zotërimin e listës, por mohoi shprehimisht se numrat ID ishin pjesë e bazës origjinale, duke i cilësuar si shtesa të paautorizuara në versionin e rrjedhur.
• ✓E marrë nga institucione shtetërore (Gjendja Civile, AKSHI, Tatimet) — Artikulli i citizens.al (22 prill 2021) përmend Kryeministrinë, Ministrinë e Brendshme, AKSHI, Gjendjen Civile dhe Tatimet si institucione të përfshira/të referuara në lidhje me origjinën e të dhënave.
• ✓Përdorur nga PS për fushatën elektorale të 2021 — Zbulimi u bë dy javë para zgjedhjeve të 25 prillit 2021; ekzistenca e rrjetit të 9,027 'patronazhistëve' që monitoronin orientimin politik të votuesve konfirmohet nga shumë burime, edhe pse vetë Edi Rama e karakterizoi patronazhin si praktikë 'normale' organizative partiake, jo si shkelje sistematike.
• ~SPAK nuk gjeti vepër penale dhe askush nuk u dënua — Pjesa "askush nuk u dënua" mbështetet fort nga mungesa totale e raportimeve për ndonjë dënim apo akuzë zyrtare gjatë pesë e më shumë viteve, deri korrik 2026. Pjesa që SPAK "nuk gjeti vepër penale" u gjet vetëm përmes burimesh dytësore (dosja.al, gazetareforma.al) dhe nuk u konfirmua me një burim parësor të plotë — kërkon verifikim shtesë nëse përdoret si fakt qendror.
• ✓SPAK u përpoq të sekuestronte serverët e Lapsi.al — Konfirmuar me detaje nga citizens.al (vendimi i gjykatëses Iliriana Olldashi, 18 prill 2021) dhe euronews.al (vendimi i Gjykatës së Lartë, 24 dhjetor 2021, kundër SPAK, në favor të gazetarëve Andi Bushati dhe Armand Shkullaku); ndërhyrja e GJEDNJ (masë e përkohshme, 22 prill 2021) po ashtu e konfirmuar.
• ~162 qytetarë paditën PS-në — Shifra përmendet në artikullin e Wikipedia-s shqip mbi skandalin, por s'u gjet burim i dytë i pavarur për të konfirmuar shifrën e saktë ose rezultatin final të padive — mbetet e mbështetur në një burim të vetëm.

Besueshmëria e hulumtimit: mesatare

Burimet

Më 15 korrik 2022, sistemet qeveritare shqiptare, përfshirë portalin e-Albania, u goditën nga një sulm kibernetik shkatërrues (kombinim ransomware-wiper malware) që agjencitë amerikane CISA dhe FBI, si dhe Microsoft, ia atribuan zyrtarisht aktorëve shtetërorë iranianë të vetëquajtur "HomeLand Justice", të lidhur me Ministrinë e Inteligjencës dhe Sigurisë të Iranit (MOIS). Sipas hetimit të FBI/CISA (këshillimi AA22-264A), hakerat kishin akses të pandërprerë në rrjetet shqiptare që prej rreth 14 muajsh (afërsisht maj 2021) para goditjes shkatërruese, duke vjelë vazhdimisht email zyrtarë; e-Albania u rikthye pjesërisht katër ditë më vonë (rreth 1.118 nga 1.225 shërbime elektronike). Më 9 shtator 2022 ndodhi një valë e dytë që preku sistemin kufitar TIMS, dhe më 7 shtator 2022 kryeministri Edi Rama njoftoi prerjen e marrëdhënieve diplomatike me Iranin dhe dëbimin e stafit të ambasadës brenda 24 orësh — rast i parë global i një shteti që ndërpret marrëdhëniet diplomatike për shkak të një sulmi kibernetik. Grupi ka publikuar përmes një kanali Telegram email zyrtarë (përfshirë ata të ish-shefit të Policisë së Shtetit dhe të drejtorit të SHISH-it, Helidon Bendo) dhe një listë punonjësish të SHISH-it; motivi kryesor i pretenduar është hakmarrje ndaj strehimit nga Shqipëria të disidentëve iranianë të MEK-ut. Në 2025, një agjent i infiltruar i FBI-së bleu përmes Telegramit baza të dhënash me ID, emra, datëlindje dhe adresa të qytetarëve shqiptarë që hakerat ende po i shisnin, duke treguar se rrjedhjet vazhduan vite me radhë pa vlerësim të plotë dëmi apo riemetim dokumentesh nga autoritetet, dhe sulme të reja të lidhura me të njëjtin grup janë raportuar edhe në 2026. Të konfirmuara mirë janë email institucionalë/zyrtarë (përfshirë të ish-shefit të Policisë së Shtetit dhe të drejtorit të SHISH-it) dhe baza voluminoze me të dhëna personale të qytetarëve.

Statusi

Sulm i konfirmuar zyrtarisht nga qeveria shqiptare, CISA/FBI (SHBA) dhe Microsoft si vepër e aktorëve shtetërorë iranianë; nuk përbën akuzë ndaj zyrtarëve shqiptarë për korrupsion, por evidenton dështim të sigurisë kibernetike shtetërore dhe mungesë vlerësimi/riparimi pasues nga autoritetet. Në SHBA është zhvilluar veprim ligjor/operacion i FBI-së (2025) lidhur me shitjen e mëtejshme të të dhënave të vjedhura; në Shqipëri nuk ka pasur proces gjyqësor publik kundër zyrtarëve për përgjegjësi institucionale ndaj dobësive të sistemit.

Verifikimi i pretendimeve

• ✓Sulm kibernetik nga grupi iranian "Homeland Justice" më korrik 2022 — Konfirmuar nga këshillimi i përbashkët CISA/FBI (AA22-264A, shtator 2022), Microsoft, dhe deklaratat e PM Edi Ramës (7 shtator 2022); data e sulmit shkatërrues: 15 korrik 2022.
• ~Sulmi "paralizoi shërbimet dixhitale të shtetit për javë" — e-Albania u rikthye pjesërisht brenda 4 ditësh (1.118/1.225 shërbime), jo brenda 'javësh' siç thuhet në pretendim; megjithatë dëmtimi/rrjedhjet e të dhënave dhe valët pasuese (shtator-tetor 2022, madje deri në 2026 sipas BalkanInsight) e zgjatën ndikimin real muaj-vite më gjatë se rikuperimi teknik fillestar i portalit.
• ?Rrjedhje e pretenduar e dokumenteve të kabinetit (Këshillit të Ministrave) — Burimet e konsultuara (BalkanInsight/BIRN, CISA/FBI, Panorama) konfirmojnë vjedhje/rrjedhje email-esh institucionale dhe zyrtare (p.sh. ish-shefi i Policisë), por asnjë prej tyre nuk përmend specifikisht 'dokumente kabineti' si kategori më vete.
• ✓Rrjedhje e dokumenteve të SHISH — U gjetën burime (BalkanWeb, Panorama, ODINT, OCNAL, të kryqëzuara) që raportojnë publikimin e email-it dhe të dhënave personale të drejtorit të SHISH-it, Helidon Bendo, si dhe të një liste punonjësish të SHISH-it.
• ?Rrjedhje e listave të patronazhistëve — Nuk u gjet asnjë burim i pavarur (mediatik, CISA/FBI, ose gjyqësor) që lidh sulmin 'Homeland Justice' specifikisht me rrjedhje 'listash patronazhistësh'; kërkimet e drejtpërdrejta për këtë term nuk dhanë rezultate përkatëse. Mund të jetë konfuzion me raste të tjera rrjedhjesh të të dhënave (p.sh. baza zgjedhore/klientelizmi) të pavarura nga ky sulm.
• ✓Rrjedhje e të dhënave personale të qytetarëve — Konfirmuar gjerësisht: numra ID, emra, datëlindje, adresa nga baza e e-Albania dhe regjistri i kartave të identitetit; në 2025 ende po shiteshin nëpërmjet Telegram sipas operacionit të infiltruar të FBI-së (raportuar nga BalkanInsight, prill 2026).
• ✓Atribuimi te Irani dhe prerja e marrëdhënieve diplomatike — PM Rama njoftoi më 7 shtator 2022 prerjen e marrëdhënieve diplomatike me Iranin dhe dëbimin e stafit diplomatik brenda 24 orësh; CISA/FBI/Microsoft e lidhën grupin me MOIS-in iranian; motivi i pretenduar lidhet me strehimin e MEK-ut (Kampi Ashraf-3) në Shqipëri.

Verifikim i pavarur shtesë

Disa artikuj të pavarur të Wikipedia-s (anglisht) konfirmojnë fort pretendimin. Artikulli "Iran and state-sponsored terrorism" përshkruan sulmin kibernetik shkatërrues të korrikut 2022 nga grupi "HomeLand Justice", përmend se hetimi i FBI-së zbuloi akses fillestar rreth 14 muaj para sulmit, se grupi mori përgjegjësinë më 18 korrik, se pati një valë të dytë në shtator 2022 me malware të ngjashëm, dhe se Shqipëria preu zyrtarisht marrëdhëniet diplomatike me Iranin duke urdhëruar largimin e stafit të ambasadës iraniane. Artikuj të tjerë të pavarur ("Cyberwarfare and Iran", "Handala Hack Team") referojnë të njëjtin sulm dhe pasojë diplomatike. Këto detaje përputhen plotësisht me raportimet e CISA-s, FBI-së dhe Microsoft-it.

Besueshmëria e hulumtimit: e lartë

Burimet

Më 9-10 shtator 2022, vetëm pak ditë pasi Shqipëria ndërpreu (7 shtator 2022) marrëdhëniet diplomatike me Iranin si përgjigje ndaj sulmit kibernetik të korrikut kundër portalit e-Albania, sistemi TIMS i kontrollit kufitar u godit nga i njëjti grup hakerash, i vetëidentifikuar 'Homeland Justice' dhe i lidhur nga qeveria shqiptare dhe nga firma amerikane Mandiant me Iranin. Ministria e Brendshme e çaktivizoi vetë sistemin si masë paraprake sigurie në të gjitha pikat kufitare (Rinas, Kakavijë, Kapshticë, portet e Durrësit e Vlorës), duke shkaktuar radhë të gjata; në Rinas u ngritën deri në 14 sportele për regjistrim manual (me dorë) të udhëtarëve, ndërsa sistemi u rikthye plotësisht brenda rreth 24 orësh në të gjitha pikat kufitare (shqiptarja.com; BalkanInsight/BIRN). Hakerat pretenduan publikisht, përmes Telegramit, se kishin marrë të dhëna hyrje-daljeje në kufi dhe i ofruan për shitje kundrejt Bitcoin; më 19 shtator 2022 publikuan konkretisht të dhëna të plota nga TIMS për ish-Drejtorin e Përgjithshëm të Policisë, Gledis Nano, përfshirë foto pasaportash të viteve të ndryshme, patentën dhe të dhëna hyrje-daljeje 2004-2022. Media të tjera raportuan gjithashtu publikimin, nga i njëjti grup, të një liste me persona të kërkuar nga policia në Vlorë e Tiranë, pa u konfirmuar zyrtarisht nga autoritetet dhe pa datë të saktë të verifikuar plotësisht. E rëndësishme: publikimi masiv i pasaportave të rreth 162 mijë shtetasve shqiptarë nga i njëjti grup ndodhi më vonë, në qershor 2024 — jo në shtator 2022 — kështu që pretendimi për 'foto pasaportash' në shkallë të gjerë duket se përzien dy episode të ndryshme të të njëjtit grup hakerash. Prokuroria e Tiranës urdhëroi kufizim mbi publikimin mediatik të të dhënave të rrjedhura, urdhër që u kritikua nga organizata gazetaresh si 'absurd e i rrezikshëm' për lirinë e shtypit. Meqë autorët veprojnë nga jashtë Shqipërisë, nuk ka arrestime apo dënime penale brenda vendit; SHBA vendosi më pas sanksione ndaj zyrtarëve iranianë të lidhur me operacionet kibernetike kundër Shqipërisë.

Statusi

Sulm i huaj i konfirmuar nga qeveria shqiptare dhe nga analiza e Mandiant; asnjë autor konkret nuk është arrestuar apo gjykuar në Shqipëri (grupi vepron nga jashtë). Shqipëria ka prerë marrëdhëniet diplomatike me Iranin; SHBA ka vendosur sanksione ndaj zyrtarëve iranianë të lidhur me operacionin. Çështja u trajtua fillimisht nga Prokuroria e Rrethit Gjyqësor Tiranë (jo SPAK, pasi nuk bëhet fjalë për korrupsion vendas por për sulm kibernetik shtetëror të huaj).

Verifikimi i pretendimeve

• ✓Rënie e plotë e sistemit TIMS në të gjitha pikat kufitare — Konfirmuar nga Ministria e Brendshme dhe disa media (top-channel.tv, abcnews.al, balkanweb.com): sistemi u çaktivizua si masë paraprake në Rinas, Kakavijë, Kapshticë, portet e Durrësit e Vlorës natën e 9-10 shtatorit 2022. Burime fillestare kishin folur për ~3 ditë rikthim, por verifikimi i mëvonshëm (shqiptarja.com, BalkanInsight/BIRN) tregon rikthim të plotë brenda rreth 24 orësh.
• ✓Kthim te regjistrimi me dorë/stilolaps në Rinas — top-channel.tv dhe abcnews.al raportojnë shtimin e deri në 14 sportele për regjistrim manual të udhëtarëve në Rinas gjatë ndërprerjes.
• ~Hakerat publikuan lëvizjet hyrje-dalje të qytetarëve — Hakerat pretenduan në Telegram se kishin të dhëna hyrje-daljeje kufitare dhe i ofruan për shitje (voxnews.al). Publikim konkret e i verifikuar u gjet për të dhënat hyrje-dalje 2004-2022 të një individi të identifikuar (ish-drejtori i Policisë Gledis Nano, 19 shtator 2022); nuk u gjet konfirmim për publikim masiv të lëvizjeve të qytetarëve të thjeshtë nga kjo valë specifike sulmesh.
• ~Hakerat publikuan listë personash të dyshuar nga policia — Disa media (360grade.al etj.) raportojnë publikim nga 'Homeland Justice' të një liste me persona të kërkuar nga policia në Vlorë e Tiranë, si pjesë e të njëjtës valë sulmesh/rrjedhjesh; data e saktë e këtij publikimi specifik nuk u fiksua me siguri të plotë në burimet e konsultuara, dhe nuk ka konfirmim zyrtar nga policia.
• ✓Sulmi u kryen nga/atribuohet Iranit, e njëjta 'dorë' si sulmi i korrikut ndaj e-Albania — Ministria e Brendshme deklaroi se sulmi vinte nga i njëjti burim si sulmi i 15 korrikut 2022; qeveria shqiptare dhe firma Mandiant e lidhën atribuimin me Iranin (Wikipedia: Albania-Iran relations); Shqipëria kishte prerë marrëdhëniet diplomatike me Iranin më 7 shtator 2022, para këtij sulmi specifik ndaj TIMS.

Verifikim i pavarur shtesë

Shqiptarja.com raporton se sistemi TIMS u rikthye "në të gjitha pikat" brenda rreth 24 orësh, duke listuar tetë pika kufitare specifike: Aeroportin e Rinasit, Kapshticën, Kakavijën, Hanin e Hotit, Muriqanin, Morinën, dhe portet e Durrësit e Vlorës — një listë edhe më e plotë se ajo e njohur më parë. BalkanInsight/BIRN (12 shtator 2022) konfirmon në mënyrë të pavarur se sulmi "shkaktoi radhë të gjata në pikat kufitare gjatë fundjavës, ku regjistrimi i qytetarëve dhe automjeteve që hynin e dilnin nga vendi u desh të bëhej me dorë" — konfirmim i një ndërprerjeje sistemike, jo të pjesshme. citizens.al konfirmon se sistemi TIMS ishte objekt sulmi rreth 9 shtatorit 2022, si pjesë e një modeli të dokumentuar prej pesë sulmesh kibernetike ndaj sistemeve shqiptare brenda 14 muajsh. Të gjitha burimet e gjetura janë në përputhje me një mbyllje të plotë, kombëtare të sistemit TIMS, të ndjekur nga regjistrimi manual dhe rikthimi brenda rreth 24 orëve.

Besueshmëria e hulumtimit: e lartë

Burimet

Më 2 gusht 2023, Ervin Muça, atëherë Drejtor i Teknologjisë dhe Informacionit në Policinë e Shtetit, akuzohet se organizoi eksportimin e paautorizuar të bazës së të dhënave TIMS (sistemi që regjistron hyrje-daljet në kufi, të dhëna biometrike dhe informacione mbi ngjarje penale) drejt disqesh të jashtëm, duke përdorur kredencialet e një vartësi për të hyrë natën në ambientet e serverit. Ngjarja shqetësoi Ambasadën Amerikane, e cila më 17 gusht 2023, përmes ngarkuarit me punë Martin McDowell, i kërkoi zyrtarisht ministrit të Brendshëm, Taulant Balla, një hetim të shpejtë dhe ofroi asistencë teknike. Rasti çoi në krijimin e një komisioni hetimor parlamentar, të kryesuar nga deputeti i PD Ervin Salianji, i cili pas rreth katër muajsh pune prodhoi një raport shumice (PS) dhe një raport pakice (PD, që pretendoi - pa u vërtetuar penalisht - se të dhënat mund të ishin përdorur nga grupe kriminale). Prokuroria e Tiranës (jo SPAK, siç ndonjëherë pretendohet) e vuri Muçën në arrest shtëpie më 9 prill 2024 dhe e pezulloi nga detyra; në mars 2025 përfundoi hetimet dhe e dërgoi për gjyq me akuzat "hyrje e paautorizuar kompjuterike" dhe "shpërdorim detyre". Hetimet zbuluan gjithashtu se Muça nuk plotësonte kriteret e kërkuara për postin (certifikim sigurie, trajnim), kishte një dënim të mëparshëm në Itali (2007-2008) për falsifikim dokumentesh, dhe punonte pa deklaruar si këshilltar i jashtëm i ASHK-së. Muça mohon akuzat, duke i quajtur ato një "backup" rutinë teknike; Gjykata e Tiranës dhe Gjykata e Apelit kanë lënë në fuqi masën e arrestit shtëpie, por deri në korrik 2026 nuk u gjet asnjë vendim final gjykate - procesi mbetet aktiv. Ish-kreu i komisionit hetimor, Salianji (aktualisht vetë i burgosur për çështje të tjera), ka kërkuar publikisht që SPAK ta marrë përsipër hetimin, duke sugjeruar që deri tani struktura kundër korrupsionit të nivelit të lartë nuk ka qenë ajo që drejton këtë çështje.

Statusi

Proces gjyqësor aktiv - jo SPAK, por Prokuroria e Tiranës; Ervin Muça u dërgua për gjyq në mars 2025 me akuza 'hyrje e paautorizuar kompjuterike' dhe 'shpërdorim detyre', ndodhet në arrest shtëpie (masë e lënë në fuqi nga Gjykata e Apelit); deri korrik 2026 nuk ka vendim final gjykate. Ai mohon akuzat.

Verifikimi i pretendimeve

• ~Drejtues IT i Policisë i lidhur me emrin "Muça" u kap duke tentuar të kopjojë bazën e të dhënave TIMS — Emri i plotë: Ervin Muça, atëherë Drejtor i Teknologjisë dhe Informacionit në Policinë e Shtetit. Konfirmuar nga shqiptarja.com, top-channel.tv, boldnews.al, pamfleti.net, voxnews.al dhe të tjerë: më 2 gusht 2023 akuzohet se urdhëroi/kreu eksportimin e bazës TIMS në disqe të jashtëm natën, duke përdorur kredencialet e një vartësi për të hyrë në ambientet e serverit. Nuk ishte megjithatë "kapje në flagrancë": ngjarja u zbulua ditë më vonë përmes denoncimit të vartësit, dhe akuza/arresti erdhën vetëm në prill 2024, pas hetimit prokurorial.
• ✓Kopjimi u bë në disqe të jashtëm pa autorizim — Shumë burime pavarura përshkruajnë të njëjtën gjë: eksportim/kopjim i bazës TIMS në 'hard disk të jashtëm', natën, jashtë protokolleve normale.
• ✓Rasti alarmoi Ambasadën Amerikane — Më 17 gusht 2023 ngarkuari me punë i Ambasadës Amerikane, Martin McDowell, u takua me ministrin e Brendshëm Taulant Balla, shprehu shqetësim për ndërhyrjet në TIMS (përfshi të dhëna të shtetasve amerikanë) dhe kërkoi hetim të shpejtë, duke ofruar edhe asistencë teknike.
• ✓Rasti çoi në komision hetimor parlamentar — U krijua komision hetimor parlamentar i kryesuar nga deputeti i PD Ervin Salianji; pas ~4 muajsh pune u prodhuan dy raporte të ndara (shumica PS dhe pakica PD); raporti i PD pretendoi (pa qenë e vërtetuar penalisht) se të dhënat u përdorën nga grupe kriminale.
• ✓Rasti çoi në ndjekje penale — Prokuroria e Tiranës (jo SPAK) e vuri Muçën në arrest shtëpie më 9 prill 2024 dhe e pezulloi nga detyra; në mars 2025 përfundoi hetimet dhe e dërgoi për gjyq me akuza 'hyrje e paautorizuar kompjuterike' dhe 'shpërdorim detyre'. Gjykata e Tiranës dhe Gjykata e Apelit kanë lënë në fuqi masën e arrestit shtëpie. Deri në kohën e këtij verifikimi (korrik 2026) nuk u gjet vendim gjykate final/dënim.
• ~Çështja trajtohet nga SPAK — Burimet tregojnë se hetimi/aktakuza u bë nga Prokuroria e Tiranës (prokurori i zakonshëm), jo SPAK. Vetë ish-kreu i komisionit hetimor, Salianji, ka kërkuar publikisht që SPAK ta marrë përsipër hetimin - çka sugjeron që deri tani SPAK nuk ka qenë strukturë kryesore hetuese në këtë çështje.

Verifikim i pavarur shtesë

Disa media shqiptare të pavarura nga njëra-tjetra — Balkanweb, voxnews.al, cna.al, Pamfleti, Albanian Daily News — konfirmojnë bërthamën e faktit: Ervin Muça, drejtor IT i Policisë së Shtetit, u akuzua dhe u hetua për eksportimin/kopjimin e paautorizuar të bazës TIMS, me masë arresti shtëpie të vendosur më 9 prill 2024.

Besueshmëria e hulumtimit: mesatare

Burimet

Pas tërmetit shkatërrues të 26 nëntorit 2019, në konferencën ndërkombëtare të donatorëve në Bruksel (17 shkurt 2020) u premtuan 1.15 miliardë euro nga BE-ja, shtetet anëtare dhe organizata të tjera – shifër e konfirmuar nga burime ndërkombëtare (Reuters, Euractiv, Tirana Times). Një auditim i KLSH, publikuar në nëntor 2021 dhe që mbulon periudhën janar 2020–prill 2021, konstatoi 16 shkelje në Ministrinë e Rindërtimit, mes tyre mungesë dokumentimi mbi mënyrën e përdorimit të donacioneve dhe miratim i dy projekt-granteve pa ndjekur procedurën e duhur; raporti nuk jep një shifër të konsoliduar dëmi ekonomik. Sipas një analize të Open Data Albania (raportuar nga Telegraf.al, 2023), nga rreth 900 milionë euro kontrata rindërtimi (rreth 600 milionë nga bashkitë, 300 milionë nga Fondi Shqiptar i Zhvillimit), 30 kompanitë kryesore fituese kapërcyer rreth 42% të vlerës totale, disa prej tyre të lidhura me ish-kryebashkiakë (p.sh. "Kevin Construction" e Safet Gjicit, ish-kryebashkiak i Kukësit) dhe me deputetë – gjetje gazetareske/analitike, jo vendim gjyqësor apo administrativ. Një shumë e krahasueshme (~650 mln euro / 72.3 miliardë lekë) në tendera pa garë të hapur u gjet vetëm brenda një hetimi gazetaresk më të gjerë mbi prokurimin publik shqiptar në përgjithësi, jo të kufizuar te fondi i rindërtimit. Deputeti i PD Arbi Agalliu ka kërkuar publikisht hapjen e një hetimi mbi tenderat e FSHZH-së; SPAK ka hetime aktive mbi prokurime publike në përgjithësi (p.sh. rasti i ish-zëvendëskryeministres Belinda Balluku, i lidhur kryesisht me tenderin e tunelit të Llogarasë), por asnjë procedim penal i hapur posaçërisht për fondin e rindërtimit nuk u identifikua. Disa media (BoldNews, Standard.al, A2 News, Drita TV) kanë raportuar në 2023–2024 se dhjetëra deri qindra familje në Durrës mbeten pa bonus qiraje dhe/ose janë kthyer të detyruara në pallate të shpallura të pabanueshme, pothuajse pesë vjet pas tërmetit, ndërsa Partia Demokratike (burim politik, jo institucional) ka pretenduar një shifër më të lartë prej rreth 2,500 familjesh të prekura vetëm në Durrës. Gazetaria hulumtuese (Reporter.al) dhe Open Data Albania kanë dokumentuar gjithashtu përqendrim të dukshëm të shpërndarjes së fondeve të rindërtimit në periudha fushatash zgjedhore (prill 2021, dhjetor 2022–janar 2023), çka është ngritur si shqetësim mbi përdorim të mundshëm elektoral të fondeve publike, pa qenë ende objekt i një hetimi penal apo vendimi gjyqësor të konfirmuar për këtë qëllim specifik.

Statusi

Pjesërisht i verifikuar / nën shqyrtim mediatik e institucional – pa procedim penal të konfirmuar specifikisht për fondin e rindërtimit; disa gjetje të KLSH janë zyrtare (auditim administrativ), të tjera janë analiza gazetareske/të shoqërisë civile (Open Data Albania, Reporter.al) ose akuza politike (PD)

Verifikimi i pretendimeve

• ?~650 milionë euro nga fondet e alokuara shpërndarë me tendera të kufizuar/pa garë — Nuk u gjet burim që lidh specifikisht shifrën 650 mln euro me fondin e rindërtimit. Një shifër e ngjashme (650 mln euro / 72.3 mld lekë) rezulton në raportime mbi prokurimin publik shqiptar në përgjithësi (jo vetëm rindërtimi), ndoshta burim i konfuzionit. E dhëna e verifikuar për rindërtimin specifikisht: ~900 mln euro kontrata gjithsej, me 30 kompani kryesuese që kapin ~42% të vlerës (Open Data Albania/Telegraf.al).
• ✓KLSH ka konstatuar shkelje në menaxhimin e fondeve të rindërtimit — Auditim i KLSH (nëntor 2021, periudha jan.2020–prill 2021): 16 shkelje/rekomandime në Ministrinë e Rindërtimit, kryesisht mungesë dokumentimi dhe procedura jo të plota; pa shifër specifike dëmi ekonomik në artikujt e gjetur.
• ?SPAK ka nisur hetime mbi fondin e rindërtimit — U gjetën vetëm thirrje politike (PD/deputeti Agalliu) drejtuar SPAK-ut për hapje hetimi mbi tenderat e FSHZH-së, dhe hetime SPAK mbi prokurime publike në përgjithësi (rasti Balluku, i lidhur kryesisht me tunelin e Llogarasë). Nuk u konfirmua procedim penal i hapur posaçërisht mbi fondin e rindërtimit të tërmetit.
• ~Qindra familje në Durrës/Krujë ende me bonus qiraje, pa banesë — Media (BoldNews, Standard.al, A2News, Drita TV, 2023–2024) konfirmojnë familje ende pa banesë/bonus qiraje 4-5 vjet pas tërmetit (numra të raportuar nga ~40-150 deri te pretendimi i PD prej 2,500 në Durrës); shifra e saktë 'qindra' është e arsyeshme por varion sipas kohës/burimit dhe pjesë e numrave më të lartë vjen nga deklarata politike e opozitës, jo verifikim i pavarur.
• ~Pjesë e fondeve të rindërtimit përdorur për fushatë elektorale — Reporter.al dhe Open Data Albania kanë dokumentuar përqendrim të shpërndarjeve financiare të fondit të rindërtimit në periudha fushatash (prill 2021; dhjetor 2022-janar 2023) – model i dhënash sugjeriv, i ngritur si shqetësim gazetaresk, por jo provë ligjore/gjyqësore e përdorimit të paligjshëm elektoral.

Verifikim i pavarur shtesë

Tirana Times konfirmon se konferenca ndërkombëtare e donatorëve u mbajt më 17 shkurt 2020 në Bruksel, e organizuar nga Komisioni Evropian, dhe mblodhi 1,15 miliardë euro (400 milionë grante plus 750 milionë kredi të buta me interes nën 2%) — duke tejkaluar vlerësimin e dëmit prej 1,08 miliardë euro. Kontribuesit e listuar përfshijnë institucionet e BE-së dhe shtetet anëtare (rreth 400 milionë euro së bashku), SHBA-në (rreth 5 milionë dollarë), Serbinë, Malin e Zi, Turqinë, Izraelin dhe Zvicrën. Wikipedia (anglisht) e konfirmon po ashtu shifrën prej 1,15 miliardë eurosh, duke cituar komunikatën zyrtare të Komisionit Evropian mbi konferencën.

Besueshmëria e hulumtimit: mesatare

Burimet

Më 22 dhjetor 2021, të dhëna personale të 637.138 qytetarëve (punonjës të sektorit publik dhe privat) - duke përfshirë numra karte ID, emra, vendpunë, paga, pozicione dhe orë pune - u përhapën masivisht në WhatsApp dhe rrjete sociale, sipas raportimit të citizens.al. Dy ditë më vonë, më 24 dhjetor, u bë publike edhe një bazë e dytë të dhënash me targa, modele dhe pronarë automjetesh në Shqipëri, e konfirmuar nga euronews.al, që citoi kryeprokuroren e Tiranës, Elisabeta Imeraj, duke premtuar zbulimin e autorit. Të njëjtën ditë dha dorëheqjen drejtori i IT-së në AKSHI (Agjencia Kombëtare e Shoqërisë së Informacionit), Ervin Muça, ndërsa Prokuroria e Tiranës hapi hetim për "shpërdorim detyre" dhe "ndërhyrje të paligjshme në sistem kompjuterik", duke marrë në pyetje punonjës të institucioneve të përfshira; edhe Komisioneri për të Drejtën e Informimit dhe Mbrojtjen e të Dhënave Personale nisi hetim administrativ. Presidenti Ilir Meta e cilësoi ngjarjen "shkelje flagrante" e të drejtave dhe dinjitetit njerëzor, opozita (PD, Sali Berisha) e përdori skandalin për të thirrur protesta duke akuzuar qeverinë, ndërsa Komisioni Evropian e listoi rrjedhjen si shqetësim në raportimet e shkurtit 2022 mbi Shqipërinë. E vetmja ngjarje e afërt e dokumentuar mirë me rrjedhje numrash telefoni është ajo e mëparshme, e prillit 2021, kur u publikuan të dhënat - përfshirë numra telefoni dhe preferenca politike - të 910.000 votuesve të Tiranës (skandal tjetër, i lidhur me listat e "patronazhistëve" të PS); një valë e tretë rrjedhjesh specifikisht brenda dhjetorit 2021 nuk figuron në burimet e kontrolluara, përfshirë një artikull përmbledhës të citizens.al nga shtatori 2022 mbi 5 sulme kibernetike në 14 muaj. Në burimet e konsultuara nuk u gjet ndonjë rezultat final publik i hetimit penal - as akuza formale zyrtare, as arrestime a dënime - ndaj përgjegjësia penale konkrete mbetet e paqartë/e pazgjidhur publikisht deri më sot.

Statusi

Hetim i çelur nga Prokuroria e Tiranës (shpërdorim detyre / ndërhyrje kompjuterike e paligjshme) dhe nga Komisioneri për Mbrojtjen e të Dhënave Personale; drejtori IT i AKSHI-t dha dorëheqjen; nuk u gjet asnjë akuzë formale, arrestim apo dënim publik si rezultat final i hetimit në burimet e konsultuara - status i paqartë/i papërfunduar publikisht.

Verifikimi i pretendimeve

• ✓Disa ditë më vonë, rrjedhje e targave të të gjitha automjeteve në Shqipëri — euronews.al (24 dhjetor 2021) konfirmon publikimin e një baze me targa, modele, pronarë dhe numra ID personalë të automjeteve, dy ditë pas rrjedhjes së pagave; kryeprokurorja e Tiranës njoftoi hetim aktiv.
• ?Rrjedhje e mëpasshme e numrave të telefonit të mijëra qytetarëve, si pjesë e së njëjtës valë dhjetori 2021 — Asnjë burim i konsultuar (citizens.al, euronews.al, përfshirë përmbledhjen e citizens.al të shtatorit 2022 mbi 5 sulme kibernetike në 14 muaj) nuk raporton një rrjedhje të veçantë numrash telefoni brenda kësaj vale specifike. Mund të ketë konfuzion me rrjedhjen e prillit 2021 të 910.000 votuesve të Tiranës, që përfshinte numra telefoni por është ngjarje tjetër, e mëhershme.
• ✓Dorëheqje e drejtorit IT të AKSHI dhe hapje hetimi nga prokuroria — euronews.al raporton dorëheqjen e Ervin Muçës (drejtor IT, AKSHI) më 24 dhjetor 2021, dhe fillimin e marrjes në pyetje të punonjësve nga Prokuroria e Tiranës.
• ?Rezultat final ligjor i hetimit (akuza/dënime) — Në burimet e disponueshme nuk u gjet asnjë njoftim për akuza formale, arrestime apo dënime si rezultat i hetimit; nuk mund të konfirmohet nëse çështja u mbyll, u arkivua, apo është ende në proces.

Verifikim i pavarur shtesë

Një artikull pasues i citizens.al (30 dhjetor 2021) raporton reagimin e Këshillit Shqiptar të Medias dhe të Komitetit Shqiptar të Helsinkit, që e cilësuan ngjarjen "shkelje masive të privatësisë". Zëdhënësi i qeverisë e ka kundërshtuar interpretimin, duke pretenduar se dokumenti ishte një përpilim i të dhënave të fragmentuara nga periudha të ndryshme, jo eksport i drejtpërdrejtë nga baza e të dhënave — por kjo nuk hedh poshtë numrin e personave, natyrën e të dhënave apo mjetin e përhapjes.

Besueshmëria e hulumtimit: mesatare

Burimet

Gjatë pandemisë COVID-19, Shqipëria mori financim ndërkombëtar në shkallën e qindra milionë eurove: rreth 174 mln euro nga FMN (Rapid Financing Instrument, prill 2020, i lidhur edhe me tërmetin e 2019-ës), 180 mln euro ndihmë makro-financiare nga BE (2021), dhe hua/grante shtesë nga Banka Botërore për emergjencën shëndetësore e rimëkëmbjen ekonomike. Paralelisht, qeveria Rama miratoi me VKM (nr. 203/2020, 242/2020) klasifikimin e blerjeve publike covid si "kontraktim sekret" për "interes thelbësor shtetëror" — vendim i kritikuar nga AIS (partner i BIRN) si antikushtetues dhe jotransparent. Hetimi i reporter.al (qershor 2020), i konfirmuar nga standard.al dhe dosja.al, gjeti se ~8.9 mln euro (1.1 miliardë lekë) u prokuruan nga 113 institucione publike përmes 177 tenderash me negocim të drejtpërdrejtë pa shpallje publike, mes 12 marsit dhe 15 majit 2020, shumica me vetëm 1-2 oferta pjesëmarrëse — përfshirë kontrata specifike si ajo ~2.8 mln euro me Farma Net Albania/Euromed për pajisje mbrojtëse. Si kontekst shtesë (jo pjesë e vetë tenderave emergjentë covid): në gusht 2023 SPAK arrestoi ish zëvendësministrin e Shëndetësisë Klodian Rjepaj dhe biznesmenin Ilir Rrapaj në lidhje me koncesionin e sterilizimit të pajisjeve mjekësore (~100 mln euro), me akuza për shpërdorim detyre dhe falsifikim dokumentesh — çështje ende në proces gjyqësor, pa vendim final.

Statusi

Pjesërisht i verifikuar/i përzier: mungesa e transparencës (kontraktim sekret me VKM) dhe prokurimi pa gara publike gjatë covid (~8.9 mln euro) janë të dokumentuara mirë nga gazetaria investigative dhe organizata të shoqërisë civile; financimi ndërkombëtar në shkallën e "qindra milionë eurove" konfirmohet në nivel agregat. Çështje të lidhura por të veçanta në sektorin shëndetësor (koncesioni i sterilizimit) janë nën proces gjyqësor aktiv të SPAK që nga 2023, pa vendim gjyqësor final ende.

Verifikimi i pretendimeve

• ✓Borxh prej qindra milionë eurosh gjatë pandemisë nga BE, FMN dhe Banka Botërore — FMN aprovoi 190.5 mln USD (~174 mln euro) më 10 prill 2020 përmes Rapid Financing Instrument, shprehimisht për pasojat e bashkuara të tërmetit të nëntorit 2019 DHE covid-it (jo vetëm covid). BE dha 180 mln euro ndihmë makro-financiare (2 këste nga 90 mln, mars dhe nëntor 2021), pjesë e paketës rajonale 3 mld euro. Banka Botërore financoi të paktën 15 milionë euro në prill 2020 plus 80 milionë dollarë shtesë në dhjetor 2020, në programe emergjence shëndetësore dhe rimëkëmbjeje ekonomike. Në total shuma e financimit/borxhit ndërkombëtar tejkalon qartë 'qindra milionë euro', duke konfirmuar shkallën e pretendimit.
• ✓Mungesë transparence në prokurimet publike gjatë covid — Qeveria miratoi VKM nr. 203/2020 dhe 242/2020 që klasifikuan blerjet publike për covid si 'kontraktim sekret' bazuar në 'interes thelbësor shtetëror'. AIS (Albanian Institute of Science, partner i BIRN) e kritikoi këtë si antikushtetues dhe jotransparent, pasi eliminonte thirrjet publike të interesit dhe konkurrencën.
• ~Tenderë maskash/dezinfektantësh/respiratorësh pa gara me çmime të fryra — Konfirmohet nga burime të shumta (reporter.al, standard.al, dosja.al) se ~8.9 mln euro (1.1 miliardë lekë) u prokuruan nga 113 institucione shtetërore përmes 177 tenderash me negocim të drejtpërdrejtë pa shpallje publike (12 mars–15 maj 2020), shumica me vetëm 1–2 oferta pjesëmarrëse. U identifikua edhe një kontratë specifike ~2.8 mln euro (Farma Net Albania/Euromed, 21 mars 2020) për pajisje mbrojtëse. Pretendime specifike për çmime drastikisht të fryra te respiratorët (p.sh. figura ~2000 vs ~6400 euro/copë e lidhur me SPAK) mbeten të pakonfirmuara plotësisht dhe nuk trajtohen si fakt i vendosur.
• ?Ndihma/fondet covid përfunduan te firma të lidhura me PS, sipas KLSH dhe BIRN — Nuk u gjet asnjë burim konkret që lidh me emër firma fituese të tenderave covid me PS-në, në formën e pretenduar. KLSH ka kryer auditime të shpenzimeve covid të Ministrisë së Shëndetësisë, duke gjetur dobësi menaxheriale dhe probleme prokurimi, por një gjetje e specifikuar publikisht për "firma të lidhura me PS" nuk u gjet. Kjo pjesë e pretendimit mbetet e paverifikuar.
• ✓Kontekst shtesë: korrupsion në sektorin shëndetësor gjatë/pas periudhës covid (jo domosdoshmërisht pjesë e tenderave emergjentë specifikë) — SPAK arrestoi në gusht 2023 ish zëvendësministrin e Shëndetësisë, Klodian Rjepaj, dhe biznesmenin Ilir Rrapaj, në lidhje me koncesionin e sterilizimit të pajisjeve mjekësore (~100 mln euro, 10 vjet), me akuza shpërdorim detyre dhe falsifikim dokumentesh. Kjo është çështje e veçantë koncesionale afatgjatë shëndetësore dhe jo pjesë e tenderave emergjentë specifikë covid të diskutuar më sipër, por relevante si kontekst i korrupsionit në shëndetësi gjatë/pas periudhës së pandemisë.

Verifikim i pavarur shtesë

Shuma kumulative e financimit ndërkombëtar (detajuar në claims[]) e kalon qartë "qindra milionë euro". Karakteri i financimit (kredi/instrumente urgjente, jo grante të pastra) e bën të saktë përshkrimin si "borxh". Pretendimet shtesë të kontekstit — firma të lidhura me PS sipas KLSH/BIRN, çmime të fryra respiratorësh — mbeten të paverifikuara dhe nuk përfshihen në këtë konkluzion, i cili mbulon vetëm shifrën e financimit ndërkombëtar.

Besueshmëria e hulumtimit: mesatare

Burimet

Klement Balili u emërua Drejtor i Përgjithshëm i Transporteve Rrugore në Sarandë pas zgjedhjeve të vitit 2013, post që sipas deklaratave të tij ishte shpërblim për kontributin e dhënë në fushatën elektorale të LSI-së, aleate koalicioni e Edi Ramës në atë kohë. Në maj 2016, Gjykata e Athinës e shpalli në kërkim ndërkombëtar për trafik droge, grup të strukturuar kriminal dhe pastrim parash, ndërsa media greke e pagëzuan "Eskobari i Ballkanit"; ai u shkarkua nga posti publik pas hapjes së hetimeve. Balili qëndroi i arratisur rreth 2 vjet e 8 muaj (afër 3 vjetësh), duke u dorëzuar vullnetarisht më 15 janar 2019 pranë Urës së Shijanit, mes Delvinës dhe Finiqit — pikërisht zona ku opozita (PD) pretendonte se ai lëvizte lirshëm; ky pretendim mbetet akuzë politike e paverifikuar në mënyrë të pavarur gjyqësore. Media raportuan se policia dështoi 13–15 herë ta kapte gjatë kësaj periudhe, me dyshime të përsëritura publikisht për dekonspirim informacioni nga brenda strukturave policore, por asnjë përgjegjësi individuale nuk është vërtetuar zyrtarisht për "operacione të skenuara". Sasia e drogës e trafikuar raportohet ndryshe sipas burimeve: disa flasin për një ngarkesë ~700 kg kanabis, të tjera për 650–678 kg në rastin e sekuestrimit në Zakinthos, ndërsa akuza gjyqësore dhe përmbledhje të tjera flasin për ngarkesa mbi 500 kg për çdo lundrim dhe total kumulativ deri në 1.6 ton — shifra "~700 kg" e përhapur në media është brenda intervalit të raportuar, por jo shifra e vetme apo përfundimtare. Gjykata e Krimeve të Rënda e dënoi me 15 vjet burg, reduktuar në 10 vjet për shkak të gjykimit të shkurtuar; Gjykata e Apelit dhe Gjykata e Lartë e lanë në fuqi vendimin, pra ky është një nga rastet me dënim penal përfundimtar (jo thjesht nën hetim). GJKKO konfiskoi rreth 22 prona (rreth 16-17 apartamente në Sarandë, tokë dhe ndërtesa) sipas ligjit antimafia, me ~40% të pasurive që kaluan në favor të shtetit; sipas burimeve mediatike (të paverifikuara plotësisht zyrtarisht), disa prona iu kthyen më vonë përmes një vendimi të diskutueshëm gjyqësor. Balili u lirua me shërbim prove pas afërsisht 5 vjetësh burgim (rreth 2024) dhe më pas u shfaq publikisht në festime fitoreje të PS në Sarandë, gjë që rifreskoi akuzat për lidhje të vazhdueshme politike.

Statusi

Dënim penal përfundimtar (i formës së prerë) për trafik ndërkombëtar droge, grup kriminal të strukturuar dhe pastrim parash — 10 vjet burg (nga 15 vjet fillimisht); i liruar me shërbim prove pas ~5 vjetësh, sipas raportimeve mediatike të vitit 2025. Akuzat për mbrojtje politike dhe operacione policore "teatrale" mbeten pretendime mediatike/politike, jo të vërtetuara me vendim zyrtar.

Verifikimi i pretendimeve

• ✓Ish-Drejtor i Transporteve në Sarandë — Konfirmuar nga shumë burime (politiko.al, zeriamerikes.com/VOA, sarandaweb.net): u emërua drejtor pas zgjedhjeve 2013, u shkarkua kur nisën hetimet për trafik droge.
• ~I kërkuar nga policia greke për trafik droge (~700 kg kanabis) — Kërkimi ndërkombëtar nga Gjykata e Athinës konfirmohet plotësisht. Sasia ~700 kg përmendet nga disa burime (shqiptarja.com, jpost.com) për një ngarkesë specifike, por burime të tjera japin shifra të ndryshme (650-678 kg për rastin e Zakinthos; deklarata gjyqësore përmendin ngarkesa mbi 500 kg për çdo lundrim; total kumulativ deri në 1.6 ton sipas disa përmbledhjeve). S'ka shifër të vetme zyrtare të konfirmuar si 'totali'.
• ?Qarkullonte lirshëm në zonën e Delvinës gjatë kërkimit — Është akuzë e ngritur publikisht nga PD (opozita) dhe media, e mbështetur indirekt nga fakti që u dorëzua pikërisht në zonën Delvinë-Finiq, por nuk u gjet konfirmim gjyqësor apo hetimor i pavarur për lëvizje të lira gjatë 3 vjetëve në kërkim.
• ~Operacione policore 'teatrale' me dekonspirim paraprak të informacionit — Disa burime mediatike (tpz.al, telegrafi.com etj.) raportojnë 13-15 operacione policore të dështuara dhe dyshime të përsëritura për rrjedhje informacioni ('dekonspirim') nga brenda policisë, por nuk ka gjetje zyrtare apo gjyqësore që i konfirmon ato si të skenuara ('teatrale') apo që identifikon përgjegjës konkretë.

Verifikim i pavarur shtesë

politiko.al boton një intervistë të drejtpërdrejtë me vetë Balilin, ku ai shpjegon se u bë drejtor rajonal i transportit për zonën Sarandë-Delvinë pas zgjedhjeve të 2013-ës, si "shpërblim" për kontributin ndaj LSI-së në fushatë. dritare.net dhe fax.al konfirmojnë të njëjtin fakt në mënyrë të pavarur, po ashtu duke e lidhur emërimin me shpërblim politik pas fushatës. Meqë vetë Balili e konfirmon këtë, dhe disa media të ndryshme e raportojnë me detaje konsistente, pretendimi "ish-Drejtor i Transporteve në Sarandë, i emëruar si shpërblim politik" konsiderohet i vërtetuar mirë.

Besueshmëria e hulumtimit: mesatare

Burimet

Saimir Tahiri, ministër i Brendshëm i Ramës nga 2013 deri 2017, u dënua (shkallë e parë 2019, finalizuar në apel më 4 shkurt 2022) me 3 vjet e 4 muaj burg për shpërdorim detyre, lidhur me marrëdhëniet e tij me rrjetin e trafikut të drogës të familjes Habilaj drejt Italisë. U shpallë i pafajshëm për akuzat më të rënda të trafikimit të drejtpërdrejtë dhe krimit të organizuar. Vendimi konfirmohet nga burime të shumta të pavarura (Koha.net, VoxNews.al, Gazeta Tema, Sarandanews, Kallxo.com, RDNews.al), të gjitha duke raportuar të njëjtin vendim të Gjykatës së Posaçme të Apelit të shkurtit 2022.

Statusi

I dënuar (final, shkurt 2022).

Besueshmëria e hulumtimit: e lartë

Burimet

"Dosja 339" (dhe degëzimi 339/1) është një hetim i Prokurorisë për Krime të Rënda, i nisur fillimisht si operacion kundër trafikut të drogës të grupit të vëllezërve Astrit dhe Altin Avdylaj (me bazë në Shijak), i cili nxori përgjime telefonike ku pretendohet bashkëpunim mes këtij grupi kriminal dhe zyrtarëve të PS për kontrollin/blerjen e votave në zgjedhjet parlamentare të qershorit 2017, kryesisht në Durrës, por sipas hetimeve gazetareske edhe në Kavajë, Lezhë e Dibër. Pjesë e këtyre përgjimeve u raportua se u publikuan nga gazeta gjermane Bild, gjë që u përmend nga disa media shqiptare (p.sh. ABC News, me titull të shprehur "sipas BILD"), si dhe u hetua në mënyrë të pavarur nga BIRN/Balkan Insight dhe Zëri i Amerikës mbi të njëjtin dosje. Në përgjime figuron ish-kryebashkiaku i Durrësit, Vangjush Dako (PS), i regjistruar në biseda me vëllezërit Avdylaj, përfshirë një telefonatë pas zgjedhjeve ku shprehet dëshirë për t'u takuar me ta "për t'i falënderuar"; Dako u pyet si person me dijeni në maj 2019 dhe mohoi çdo lidhje me blerje votash, duke thënë se nuk i ka fituar zgjedhjet në këtë mënyrë – ai nuk është akuzuar zyrtarisht në këtë dosje specifike. Në tetor 2018 u raportua se ishin përfshirë rreth 44 persona në hetim, por sipas një hetimi të Lapsi.al (2021, burim i vetëm i gjetur për këtë detaj), dosja u ngushtua ndjeshëm me kalimin e kohës dhe vetëm rreth 21 komisionerë zgjedhorë të nivelit të ulët nga dy fshatra të Shijakut përfunduan formalisht të akuzuar, ndërsa figurat kryesore politike e kriminale nuk u ndoqën penalisht për blerje vote. Dako u shpall "persona non grata" nga Departamenti i Shtetit amerikan në korrik 2019 për "përfshirje në korrupsion të konsiderueshëm" (shumica e burimeve nuk e lidhin shkakësisht këtë vendim me Dosjen 339 specifikisht, edhe pse databaza e Transparency International e përmend brenda të njëjtit përshkrim rasti) dhe u arrestua nga SPAK në qershor 2023, por për një çështje tjetër (abuzim detyre lidhur me leje ndërtimi dhe projektin e lungomares në Currila), jo për blerje votash. Çështja mbetet e kontestuar politikisht: zëra pranë qeverisë (p.sh. Mero Baze/Gazeta Tema) e cilësojnë dosjen "propagandë politike" pasi sipas tyre nuk ka sjellë asnjë dënim penal të figurave kryesore, ndërsa opozita dhe pjesë e shoqërisë civile e paraqesin si dëshmi të lidhjeve mes krimit të organizuar dhe strukturave lokale të PS-së.

Statusi

E papërfunduar/e ngushtuar — asnjë figurë kryesore politike ose kriminale nuk është dënuar apo akuzuar zyrtarisht për blerje vote në kuadër të Dosjes 339; vetëm disa komisionerë të nivelit të ulët u ndoqën penalisht (sipas një burimi, Lapsi.al 2021). Vangjush Dako u mor në pyetje vetëm si "person me dijeni" në 2019 dhe nuk u akuzua për blerje vote; që nga qershori 2023 ai është nën akuzë të SPAK, por për një çështje tjetër, jo për Dosjen 339.

Verifikimi i pretendimeve

• ✓Përgjime telefonike zbulojnë rol të krimit të organizuar (klani Avdylaj) në blerjen e votave për PS në Durrës, zgjedhjet 2017 — Konfirmuar nga burime të shumta e të pavarura: BIRN/Balkan Insight (28 tetor 2018), Zëri i Amerikës (citon hetim të BIRN), ABC News Albania, Shqiptarja.com, Gazeta Si, TV Klan, Balkanweb. Kryebashkiaku i Durrësit Vangjush Dako figuron në përgjime në kontakt me vëllezërit Astrit dhe Altin Avdylaj; hetimi prek edhe Kavajë, Lezhë, Dibër.
• ~Audio/regjistrimet u publikuan nga gazeta gjermane Bild — Titulli i ABC News Albania e thotë shprehimisht ('...sipas BILD'), dhe kjo përsëritet në disa media shqiptare. Nuk arrita të hap direkt artikullin origjinal të Bild.de për verifikim të parë-dorës (kufizim teknik i mjetit të kërkimit); konfirmimi vjen nga burime shqiptare të dyta që i referohen Bild, jo nga vetë faqja e Bild.
• ~Rreth 44 persona u përfshinë në hetim/u akuzuan (tetor 2018) — Numri 44 raportohet nga artikulli i Zërit të Amerikës (citon BIRN); asnjë burim tjetër nuk e përsërit saktësisht këtë shifër, edhe pse Transparency International raporton shifra të afërta, jo identike, për të njëjtën kohë (tetor 2018): 27 anëtarë të klanit të arrestuar dhe 25 persona të akuzuar për trafik droge e vepra të lidhura.
• ?Vetëm ~21 komisionerë zgjedhorë të nivelit të ulët përfunduan zyrtarisht të akuzuar, jo figurat kryesore — Ky detaj vjen nga një artikull i vetëm hetimor (Lapsi.al, mars 2021); nuk u gjet burim i dytë i pavarur që e konfirmon shifrën apo përfundimin e saktë të dosjes.
• ✕Vangjush Dako u dënua ose u akuzua zyrtarisht për blerje vote — Sipas të gjitha burimeve të gjetura (2018-2021), Dako u pyet vetëm si 'person me dijeni' në maj 2019 dhe nuk u akuzua zyrtarisht në këtë dosje; ai mohon çdo përfshirje. Arrestimi i tij nga SPAK në qershor 2023 lidhet me një çështje tjetër (abuzim detyre për leje ndërtimi/lungomare), jo me blerjen e votave të 2017.

Verifikim i pavarur shtesë

Transparency International, në databazën e saj të rasteve të korrupsionit, e përshkruan rastin pothuajse fjalë për fjalë njësoj si pretendimi: përgjimet zbuluan se klani Avdylaj u përfshi në blerje votash dhe kërcënim të punonjësve shtetërorë e komunalë në rrethin e Durrësit, në këmbim të sigurimit të votave për PS gjatë zgjedhjeve të qershorit 2017. E njëjta burim raporton se në tetor 2018 u arrestuan 27 anëtarë të klanit dhe se 25 persona u akuzuan për trafik droge e vepra të lidhura, ndërsa Vangjush Dako nuk u akuzua zyrtarisht, por u shpall non grata nga SHBA. ABC News (abcnews.al) publikoi transkriptet e plota të përgjimeve, ku citohet Astrit Avdylaj duke premtuar rezultat "10 me 0" për PS në këmbim favoresh. Të njëjtin material e raportuan në mënyrë të pavarur balkanweb.com, oranews.tv, vizionplus.tv, shqiptarja.com dhe media të tjera. Debatet e raportuara (nëse Dako personalisht duhej ndjekur penalisht, karakterizimi politik i çështjes) janë çështje interpretimi dhe nuk e kundërshtojnë ekzistencën e vetë përgjimeve dhe përfshirjen e klanit.

Besueshmëria e hulumtimit: mesatare

Burimet

Pas operacionit policor të qershorit 2014 që shkatërroi plantacionet e mëdha të Lazaratit, kultivimi i kanabisit nuk u zhduk, por sipas raporteve zyrtare vjetore të monitorimit ajror (jo satelitor, siç theksohet në burimet shqiptare) të Guardia di Finanza italiane, u shpërnda në parcela më të vogla në shumë zona të vendit. Të dhënat e verifikuara nga këto raporte tregojnë: rreth 323 hektarë të evidentuara në 2013, rënie në rreth 44,7 hektarë në 2015, dhe rikthim në rreth 213,4 hektarë në 2016 (rreth 169 hektarë më shumë se 2015) – shifër që ministri i Brendshëm i asaj kohe, Saimir Tahiri, e paraqiti si sukses duke e krahasuar padrejtësisht me 2013 e jo me 2015, gjë e kritikuar në media si manipulim statistikash. Shifra zyrtare e Guardia di Finanza për 2016 (213,4 hektarë) është rreth 23-24 herë më e ulët se shifra prej mbi 5.000 hektarësh që qarkullon shpesh për të njëjtin vit, e cila nuk gjendet e mbështetur në asnjë burim zyrtar apo gazetaresk. Disa media shqiptare (koha.net, nëntor 2017) kanë raportuar një shifër shumë më të lartë, 1.971 hektarë, për vitin 2017; kjo bie ndesh me raportime të tjera (Zëri i Amerikës/boldnews.al, dhjetor 2021, që përshkruan 37 hektarët e 2021-s si sipërfaqja më e madhe që pas 2016-s, çka nënkupton se çdo vit 2017–2020 pati më pak se 37 ha) — një kontradiktë burimesh e pazgjidhur. Pas fushatës së re të zbatimit të ligjit 2017–2018 (përfshirë përfshirjen e ushtrisë nën ministrin e ri të Brendshëm Fatmir Xhafaj dhe kapjen e të kërkuarit Klement Balili në janar 2019), monitorimi i 2018-s gjeti vetëm 0,8 hektarë të kultivuara në gjithë vendin, pavarësisht rreth 200 orëve fluturimi. Karakterizimi i Shqipërisë si furnizuesi kryesor i kanabisit për Evropën gjatë kësaj periudhe përsëritet gjerësisht në median ndërkombëtare/rajonale, por bazohet më shumë në reputacion e analiza cilësore sesa në një shifër të vetme pjese-tregu të verifikueshme; shifra shpesh-cituar prej rreth 900 ton / 4,5 miliardë euro prodhim vjetor u gjend e lidhur me një vlerësim të vitit 2013 (para operacionit të Lazaratit), jo specifikisht me 2016.

Statusi

Nuk është identifikuar një proces gjyqësor apo hetim i vetëm i SPAK kushtuar specifikisht kësaj teme si tërësi (SPAK u krijua në 2019, pas periudhës kryesore të përshkruar); bëhet fjalë kryesisht për dështim/kontestim politikash publike, të dokumentuar nga raporte zyrtare italiane dhe kritika mediatike ndaj qeverisë Rama dhe ish-ministrit Tahiri, paralel me procese të shumta penale individuale ndaj kultivuesve/trafikantëve të veçantë (jashtë fushëveprimit të kësaj përmbledhjeje).

Verifikimi i pretendimeve

• ✕Mbi 5.000 hektarë të mbjella me kanabis u dokumentuan në 2016 nga Guardia di Finanza — Dy burime shqiptare të pavarura (standard.al dhe sot.com.al), që citojnë të njëjtin raport zyrtar të Guardia di Finanza të paraqitur nga ministri i Brendshëm Saimir Tahiri në tetor 2016, japin shifrën 213,4 hektarë për 2016 — rreth 23-24 herë më e ulët se 5.000. Asnjë burim i gjetur (shqiptar apo ndërkombëtar) nuk e mbështet shifrën prej 5.000+ hektarësh për 2016.
• ~Monitorimi u bë me satelitë të Guardia di Finanza — Burimet shqiptare të gjetura (standard.al, koha.net, gazetatema.net) përshkruajnë vazhdimisht monitorim ajror me avionë/fluturime (p.sh. 200 orë fluturimi, 53 misione), jo satelitë. Metodologjia e saktë (satelit kundrejt avioni) nuk u konfirmua nga një burim origjinal italian i aksesueshëm.
• ~Kultivimi u përhap në të gjitha qarqet e Shqipërisë pas shkatërrimit të Lazaratit — Konfirmohet shpërndarja e kultivimit në shumë parcela të shpërndara (88 parcela të identifikuara në sipërfaqen 683.249 ha të skanuar në 2017), por asnjë burim i gjetur nuk specifikon shprehimisht se u prek çdo qark i vendit; është përgjithësim i arsyeshëm bazuar në shpërndarjen gjeografike të raportuar, jo shifër e verifikuar zyrtarisht.
• ~Shqipëria u bë furnizuesi kryesor i kanabisit për Evropën — Karakterizim i përsëritur gjerësisht në median ndërkombëtare (p.sh. cannabisnow.com e quan Shqipërinë 'Europe's top producer of illicit-market cannabis') dhe në reputacionin ndërkombëtar të vendit në atë periudhë, por nuk u gjet një shifër e vetme, e pakontestueshme e pjesës së tregut evropian që ta kuantifikojë saktësisht pretendimin.
• ?Prodhimi total vjetor arriti rreth 900 ton, me vlerë rreth 4,5 miliardë euro — Kjo shifër, e cituar edhe në Wikipedia anglisht, gjurmohet te një postim blogu (Sensi Seeds, 2013) që i referohet policisë financiare italiane, pa dokument parësor të aksesueshëm drejtpërdrejt; dhe i referohet situatës së vitit 2013 (para operacionit të Lazaratit 2014), jo specifikisht 2016-s siç pretendohet.

Verifikim i pavarur shtesë

Disa burime konvergjojnë në shifrën zyrtare të Guardia di Finanza prej rreth 210-213,4 hektarësh për 2016 — larg pretendimit për "mbi 5.000 hektarë". tvklan.al citon shifrën prej 213,4 hektarësh (2086 parcela); gazetatema.net konfirmon 323 hektarë për 2013 dhe rreth 210 për 2016; exit.al (duke cituar Balkan Insight, The Economist, Tirana Times) jep 44,7 hektarë për 2015 dhe 213 hektarë për 2016. Asnjë burim — shqiptar apo ndërkombëtar — nuk mbështet shifrën "mbi 5.000 hektarë" për 2016; të gjitha të dhënat e gjetura janë rreth 23-24 herë më të ulëta se pretendimi.

Besueshmëria e hulumtimit: mesatare

Burimet

Në janar 2015, policia shqiptare, në bashkëpunim me policinë gjermane, zbuloi në fshatin Xibrakë (Elbasan) atë që u përshkrua në media si laboratori i parë i përpunimit të kokainës i zbuluar në Shqipëri, rreth një vit pas ardhjes së Edi Ramës në pushtet. U sekuestruan rreth 100 kg substancë narkotike (sipas disa raportimeve, ~19 kg kokainë e pastër plus sasi shtesë të përzier), armë dhe para në disa monedha, dhe u arrestuan rreth 10-11 persona, mes tyre Ermal Hoxha (i afërm i ish-diktatorit Enver Hoxha) dhe dy shtetas kolumbianë (të identifikuar në shtyp si Cezar Gutiérrez/Avila dhe Valter/Juan Moreno). Genci Xhixha, i konsideruar nga prokuroria organizatori dhe financuesi i grupit, u shpall në kërkim, u dënua më vonë në mungesë (rreth 8 vjet e disa muaj) dhe, sipas burimeve të fundit të verifikueshme (2024-fillim 2025), mbetet i pakapur, me dyshime se jeton në Kubë. Në mars 2024, deputeti i opozitës Gazment Bardhi denoncoi publikisht të dhëna nga sistemi TIMS sipas të cilave një automjet (targa AA653DM) i përdorur nga anëtarë të grupit kriminal ishte regjistruar edhe në përdorim të Olsi Ramës, vëllait të kryeministrit Edi Rama, duke ngritur akuza për lidhje të mundshme me trafikun; Olsi Rama u paraqit dy herë vullnetarisht në SPAK (2024) dhe dha shpjegime si person me dijeni. Më 10 janar 2025, SPAK njoftoi se hetimi nuk gjeti prova apo fakte që lidhin Olsi Ramën me trafikun e kokainës dhe e mbylli këtë degë të çështjes, duke ia kthyer dosjen Drejtorisë së Përgjithshme të Policisë për autorë të tjerë ende të paidentifikuar.

Statusi

E mbyllur pjesërisht: gjyqi ndaj personave të arrestuar në 2015 përfundoi me dënime (disa u apeluan deri në Gjykatën e Lartë), Genci Xhixha mbetet i dënuar në mungesë dhe ende i paarrestuar/në kërkim. Hetimi i veçantë i SPAK ndaj Olsi Ramës u mbyll më 10 janar 2025 pa akuza, pasi u deklarua se nuk u gjetën prova që e lidhin me trafikun; nuk ka pasur akuzë zyrtare ndaj tij në asnjë moment.

Verifikimi i pretendimeve

• ✓Janar 2015, zbulimi i laboratorit të parë të kokainës në Shqipëri, në Xibrakë (Elbasan) — Konfirmuar nga shqiptarja.com, balkanweb.com, botasot.info dhe burime të tjera; operacioni u krye më 13-14 janar 2015 me bashkëpunim policie gjermane; shtypi e ka përshkruar si laboratorin e parë të këtij lloji të zbuluar në vend.
• ✕~100 kg kokainë e pastër e sekuestruar — Shifra 100 kg përsëritet gjerësisht në media, por si sasi totale e sekuestruar, jo si kokainë e pastër: Top-Channel.tv dhe standard.al e përshkruajnë shprehimisht si "kokainë e përzier". Një burim (balkanweb.com) e ndan në ~19,4 kg kokainë e pastër, ~77,7 kg lëndë e dyshuar dhe ~19,8 kg përzierës (total ~117 kg). Pretendimi që i gjithë sasia prej 100 kg të ishte kokainë e pastër nuk mbështetet nga burimet.
• ✓~10 persona të arrestuar, përfshirë Ermal Hoxhën (i afërm i Enver Hoxhës) dhe dy kimistë kolumbianë — Numri i të arrestuarve varion 8-11 sipas burimit (11 të ndaluar fillimisht, 10 mbetën në paraburgim); Ermal Hoxha konfirmohet gjerësisht si 'nip'/i afërm i Enver Hoxhës; dy shtetas kolumbianë konfirmohen (emrat variojnë lehtë mes burimeve: Cezar Gutiérrez/Avila, Valter/Juan Moreno).
• ✓Kreu i grupit, Genci Xhixha, u shpall në kërkim dhe nuk u kap kurrë — Konfirmuar nga shumë burime (2015-2025): Xhixha u dënua në mungesë (~8 vjet e 7-8 muaj), mbetet i pakapur deri në burimet më të fundit të verifikueshme (fillimi 2025); dyshohet se jeton në Kubë. Nuk u gjet konfirmim i besueshëm i një arrestimi deri në momentin e hulumtimit.
• ~Lidhje e pretenduar mes Olsi Ramës (vëllai i Edi Ramës) dhe grupit të Xibrakës përmes një automjeti të përbashkët — Akuza e opozitës (Gazment Bardhi, mars 2024) mbi bazë të të dhënave TIMS për përdorim të përbashkët të automjetit AA653DM është e dokumentuar gjerësisht në media (syri.net, lapsi.al, balkanweb, dosja.al). Vetë lidhja faktike/penale mbetet e pakonfirmuar: SPAK njoftoi më 10 janar 2025 se nuk gjeti prova që lidhin Olsi Ramën me trafikun e kokainës dhe mbylli këtë hetim.

Verifikim i pavarur shtesë

Top-Channel.tv (14 janar 2015) dhe standard.al (15 janar 2015) konfirmojnë zbulimin e laboratorit në fshatin Xibrakë (Elbasan), mbi 100 kg kokainë e përzier dhe 8 të arrestuar, mes tyre Ermal Hoxha. Gazeta Si dhe 360 Gradë konfirmojnë të njëjtat detaje kryesore (data, sasia, personat e përfshirë, Genci Xhixha në arratisje) dhe përdorin shprehimisht formulimin "laboratori i parë i kokainës që zbulohej në Shqipëri vetëm 1 vit pas ardhjes në pushtet të Edi Ramës". Data e saktë e operacionit raportohet paksa ndryshe sipas burimit (13 ose 14 janar 2015), por muaji (janar 2015) është konsistent në të gjitha burimet.

Besueshmëria e hulumtimit: mesatare

Burimet

Më 7 gusht 2016, në landfillin e Sharrës (Tiranë) u gjet i vdekur Ardit Gjoklaj, 17 vjeç, i lindur në Tropojë dhe banues në Tiranë, i cili punonte për kompaninë private "3R sh.p.k." (nënkontraktore për ndarjen/riciklimin e mbeturinave në landfill, në pronësi të Edurim Teqjas; më vonë u riemërtua "Alb Tech Plast"). Media dhe familja denoncuan se punësimi ishte i parregullt (pa kontratë të rregullt, pa masa sigurie), ndërsa ekzaminimi fillestar lidhi vdekjen me dëmtime nga një ekskavator i kompanisë. Prokuroria akuzoi fillimisht disa punonjës — operatorin e ekskavatorit Edmond Kallari, përgjegjësin e turnit Dëfrim Hakrama dhe drejtorin teknik Besnik Braha — për shkelje të rregullave të sigurisë në punë që shkaktuan vdekjen; Partia Demokratike depozitoi gjithashtu kallëzim penal ndaj kryebashkiakut Erion Veliaj (abuzim detyre, punësim i paligjshëm etj.), kallëzim që nuk çoi në ndjekje penale ndaj tij. Më 17 prill 2018, Gjykata e Tiranës (vendimi nr. 1170) e shpalli Hakramën të pafajshëm dhe e dënoi Kallarin vetëm për drejtim automjeti pa leje (2 vjet burg, konsideruar i vuajtur nga paraburgimi), duke gjetur se provat forenzike (mungesë gjurmësh gjaku/indi në vendngjarje, natyra e plagëve) hidhnin dyshime nëse vdekja ndodhi realisht aty ku u gjet trupi apo diku tjetër, dhe duke kritikuar vetë Prokurorinë për hetim "të paplotë dhe selektiv". Prokuroria e apeloi këtë vendim duke kërkuar dënim me burg për të akuzuarit, ndërsa hetimi ndaj drejtorit të kompanisë mbeti i pezulluar. Në qershor 2023, Komisioni i Pavarur i Kualifikimit (KPK) rihapi shqyrtimin e këtij dosjeje në kuadër të vettingut të prokurorit Julian Zonja, që kishte drejtuar hetimin fillestar, duke ngritur pikëpyetje shtesë mbi cilësinë e tij. Deri në burimet më të fundit të gjetura (2023), nuk rezulton të ketë pasur dënim penal final për vdekjen e Gjoklajt dhe rrethanat e sakta të saj mbeten ligjërisht të pazgjidhura.

Statusi

Proces i papërfunduar / pa drejtësi finale: akuza fillestare u hodhën poshtë nga Gjykata e Tiranës (prill 2018), vendim i apeluar nga Prokuroria; hetimi ndaj drejtorit të kompanisë mbetet i pezulluar; në qershor 2023 KPK rihapi shqyrtimin e dosjes gjatë vettingut të prokurorit Julian Zonja. Nuk u gjet asnjë burim që të konfirmojë dënim penal final apo vendim të apelit të mëvonshëm se prillit 2018.

Verifikimi i pretendimeve

• ~I punësuar në mënyrë të paligjshme (i mitur, pa kontratë, pa siguri) për kompaninë 3R sh.p.k. — Emri i kompanisë '3R sh.p.k.' (më vonë 'Alb Tech Plast', pronë e Edurim Teqjas) konfirmohet nga disa burime. Pretendimet për punësim pa kontratë/pa siguri përsëriten në media dhe u përfshinë në kallëzimin penal të PD-së ndaj Veliajt (nen 170/a), por nuk u gjet vendim gjyqësor që të konfirmojë zyrtarisht kushtet e sakta të punësimit të Gjoklajt specifikisht.
• ~U gjet i vdekur mes mbeturinave me plagë të rënda nga mjete të rënda (ekskavator) — Raportimet fillestare (2016) dhe familja thanë se trupi ishte 'masakruar nga ekskavatori'; por vendimi i Gjykatës së Tiranës (prill 2018) gjeti prova forenzike (mungesë gjaku/indi në vendngjarje, natyra e plagëve) që hidhnin dyshim nëse dëmtimet erdhën realisht nga ekskavatori në atë vend, duke lënë të hapur mundësinë që vdekja të ketë ndodhur diku tjetër. Pra mekanizmi i saktë i vdekjes mbetet i kontestuar/i pazgjidhur ligjërisht, jo fakt i vendosur.
• ✓Ende nuk ka pasur drejtësi për rastin — Deri te burimi më i fundit i gjetur (qershor 2023), nuk ka dënim final; akuza kryesore u hodhën poshtë në shkallë të parë (2018), apeli i prokurorisë nuk u gjet i përfunduar në burimet e disponueshme, dhe KPK rihapi shqyrtimin e dosjes në 2023 duke ngritur pikëpyetje mbi cilësinë e hetimit.

Besueshmëria e hulumtimit: mesatare

Burimet

Në natën e 8 dhjetorit 2020, në rrugën "Dritan Hoxha" në Laprakë, Tiranë, gjatë kufizimeve anti-COVID, efektivi i njësisë speciale të Policisë "Shqiponjat", Nevaldo Hajdaraj, qëlloi dhe vrau 25-vjeçarin Klodian Rasha, i cili po largohej me vrap pasi nuk ndaloi në thirrjen e policisë; sipas video-dëshmive, të riu u godit teksa po ikte, duke pësuar plagë në shpatull dhe kokë. Pak orë pas ngjarjes u gjet një pistoletë rreth 100-200 metra larg vendngjarjes, e cila sipas ekspertizës nuk i përkiste Rashës (nuk kishte gjurmë gishtash apo DNA-je të tij); ky element ngriti dyshime për përpjekje për ta paraqitur rastin si vetëmbrojtje, dhe kontribuoi që prokuroria ta ndryshonte akuzën fillestare (tejkalim i kufijve të mbrojtjes së nevojshme) në "vrasje me dashje". Nuk u gjetën burime që raportojnë ndonjë koleg të Hajdarajt të akuzuar apo dënuar zyrtarisht për fshehje/manipulim provash lidhur me armën e gjetur; një koleg i pranishëm atë natë (Erion Gjore) u pezullua përkohësisht dhe më pas u rikthye në detyrë, pa u konfirmuar hetim penal ndaj tij. Gjykata e Tiranës e dënoi Hajdarajn më 14 korrik 2021 me 15 vjet burg për vrasje me dashje, dënim që, falë gjykimit të shkurtuar (ulje 1/3), u ekzekutua praktikisht si 10 vjet. Gjykata e Apelit e rriti më pas dënimin bazë në 18 vjet (rreth mars 2022), që me të njëjtën ulje 1/3 u kthye në 12 vjet burg efektive. Gjykata e Lartë, më 3 korrik 2025, rrëzoi si rekursin e Hajdarajt ashtu edhe atë të prokurorisë, duke lënë në fuqi përfundimisht dënimin me 12 vjet burg. Ngjarja shkaktoi protesta të mëdha në disa qytete dhe çoi në dorëheqjen e ministrit të Brendshëm, Sandër Lleshaj, më 10 dhjetor 2020.

Statusi

Proces gjyqësor i mbyllur me vendim të formës së prerë: Nevaldo Hajdaraj është dënuar përfundimisht (Gjykata e Lartë, korrik 2025) me 12 vjet burg për vrasje me dashje. Asnjë person tjetër (koleg efektiv) nuk rezulton i akuzuar publikisht për pretenduar mbulim krimi/manipulim provash.

Verifikimi i pretendimeve

• ~25-vjeçari u qëllua pas shpine me dy plumba nga Nevaldo Hajdaraj, efektiv i "Shqiponjave", në Laprakë gjatë kufizimeve anti-COVID — Data, vendndodhja, njësia dhe konteksti (kufizimet COVID) konfirmohen nga burime të shumta (Wikipedia sq/en, euronews.al). Video-dëshmitë dhe numri i dy plumbave konfirmohen; ai u qëllua teksa po largohej me vrap. Sipas citimit të drejtpërdrejtë të Wikipedia-s shqip, plagët ishin "një në shpatull dhe një në kokë" — jo në shpinë siç e thotë fjalë për fjalë pretendimi; vendndodhja specifike e plagëve nuk përputhet saktësisht me këtë përshkrim, edhe pse mbetet në përputhje me faktin se u godit duke ikur.
• ✕U dënua me 10 vjet burg, reduktuar në rreth 6.7 vjet me uljen 1/3 të gjykimit të shkurtuar — Sekuenca reale, sipas abcnews.al dhe Wikipedia (anglisht, me citime Reuters/Euronews/Top Channel): Gjykata e Tiranës (14 korrik 2021) dha 15 vjet bazë → 10 vjet efektive pas uljes 1/3. Gjykata e Apelit (rreth mars 2022) e RRITI bazën në 18 vjet → 12 vjet efektive pas së njëjtës ulje. Gjykata e Lartë (3 korrik 2025) e la në fuqi përfundimisht dënimin prej 12 vjetësh. Pra shifra "10 vjet" ishte vetëm vendimi i shkallës së parë (jo final), dhe nuk u reduktua më tej në 6.7 vjet - përkundrazi, dënimi final u rrit në 12 vjet.
• ~Pati përpjekje për mbulim krimi duke hedhur një armë tjetër në vendngjarje — Konfirmohet gjetja e një pistolete ~100-200 metra larg vendngjarjes që rezultoi jo e Rashës (pa gjurmë gishtash/DNA të tij) - fakt i raportuar nga euronews.al dhe i përfshirë në kronologjinë e Wikipedia. Kjo ngjalli dyshime për fabrikim të provave për të justifikuar vetëmbrojtjen, por asnjë burim i gjetur nuk konfirmon se u vërtetua zyrtarisht (p.sh. me akuzë penale) kush e vendosi armën atje apo se ishte pjesë e një "mbulimi" të organizuar - mbetet dyshim/interpretim gazetaresk, jo fakt i vërtetuar gjyqësisht.
• ?Kolegët e përfshirë në mbulim nuk janë prekur/dënuar — Nuk u gjet asnjë burim që raporton akuzë apo dënim penal ndaj ndonjë kolegu të Hajdarajt për mbulim krimi. U gjet vetëm se një koleg i pranishëm (Erion Gjore) u pezullua shkurtimisht pas ngjarjes dhe u rikthye në detyrë pasi hetimi nuk gjeti lidhje paraprake mes Hajdarajt dhe viktimës (çështje tjetër nga ajo e armës). Mungesa e raportimeve për ndjekje penale të kolegëve nuk provon vetë pretendimin, por përputhet me të - konsiderohet e pakonfirmuar në mungesë burimesh shtesë.

Besueshmëria e hulumtimit: mesatare

Burimet

Në korrik 2021, KESH nënshkroi me kompaninë amerikane Bechtel Infrastructure kontratën e Fazës 1 për hidrocentralin e Skavicës (rreth 210 MW) mbi lumin Drin të Zi, në rrethin e Dibrës. Kontrata u bë e mundur nga ligji special nr. 38/2021 i miratuar nga Kuvendi, i cili emërtoi drejtpërdrejt Bechtel-in dhe përcaktoi një "procedurë të veçantë negocimi", duke eliminuar tenderimin e hapur konkurrues – fakt i konfirmuar edhe nga faqja zyrtare e Ministrisë së Infrastrukturës dhe nga organizata ndërkombëtare CEE Bankwatch Network, e cila e krahason këtë metodë me atë të përdorur më pas për Teatrin Kombëtar (ligj i shpallur në atë rast antikushtetues nga Gjykata Kushtetuese). Kostoja fillestare e vlerësuar (studimi Sogreah, 2011) ishte rreth 662-664 milionë euro/dollarë, ndërsa sipas një raporti të Ernst & Young të cituar nga organizata mjedisore "Stop Skavica", kostoja arriti rreth 1.3 miliardë euro deri në 2024. Sipas të dhënave bashkiake dhe analizave satelitore të cituara nga Bankwatch, projekti do të përmbyste rreth 35 fshatra dhe do të izolonte mbi 100 të tjerë, duke prekur rreth 20 mijë banorë dhe deri në 2,636 shtëpi në luginën e Dibrës. Tre organizata, përfshirë Komitetin Shqiptar të Helsinkit, kontestuan ligjin nr. 38/2021 në Gjykatën Kushtetuese; në janar 2024 Gjykata vendosi se Kuvendi dhe Këshilli i Ministrave nuk kishin garantuar pjesëmarrje publike dhe të drejtën për informim mjedisor gjatë miratimit të ligjit, por nuk e shfuqizoi ligjin, duke lënë kontratën në fuqi. Zona ndodhet në të njëjtin rajon ku ndodhi tërmeti shkatërrues i 30 nëntorit 1967 (~6.6 ballë, epiqendër në fshatin Prodan, Dibër), edhe pse asnjë burim nuk e lidh shprehimisht vendndodhjen e digës me atë epiqendër specifike; banorët kanë shprehur shqetësim të dokumentuar (sipas Bankwatch) për rrezikun e tërmeteve të nxitura nga mbushja e rezervuarit. Dokumentet zyrtare të projektit përmendin vështirësi në menaxhimin e kaskadës të digave gjatë reshjeve të mëdha, por jo rrezik dëmtimi zinxhir mes digave vijuese të Fierzës, Komanit dhe Vaut të Dejës. Deri më sot nuk u gjetën të dhëna për ndonjë hetim penal nga SPAK lidhur me këtë kontratë; kundërshtimi mbetet kryesisht në formën e betejave ligjore-kushtetuese dhe protestave qytetare.

Statusi

Kontrata dhe ligji special mbeten në fuqi pas vendimit të Gjykatës Kushtetuese (janar 2024); nuk ka hetim penal të njohur publikisht nga SPAK; kontestim aktiv ligjor dhe qytetar vazhdon (proces gjyqësor/protesta)

Verifikimi i pretendimeve

• ✓Qeveria nënshkroi kontratën me Bechtel pa asnjë procedurë tenderimi — Konfirmuar nga faqja zyrtare e Ministrisë së Infrastrukturës (infrastruktura.gov.al) dhe nga CEE Bankwatch Network: ligji special nr. 38/2021 emërtoi Bechtel-in drejtpërdrejt dhe krijoi 'procedurë të veçantë negocimi', duke eliminuar prokurimin/tenderimin e hapur konkurrues. Kontrata Faza 1 u nënshkrua 5 korrik 2021 mes KESH dhe Bechtel Infrastructure.
• ~Zonë sizmikisht aktive pranë epiqendrës së tërmetit shkatërrimtar të 1967-ës — Vetë tërmeti i 1967-s (M~6.6, 30 nëntor 1967, epiqendër fshati Prodan, Dibër) konfirmohet nga burime historike (Wikipedia shqip, Shqipopedia, Dosja.al) dhe ndodhi në të njëjtin rajon (Dibër) si projekti Skavica. Megjithatë, asnjë burim i gjetur gjatë hulumtimit nuk pohon shprehimisht se vendndodhja specifike e digës është 'pranë' asaj epiqendre. Ekziston shqetësim tjetër, i dokumentuar nga Bankwatch: banorë lokalë shprehin frikë për 'nxitje tërmetesh' nga mbushja e rezervuarit (seizmicitet i induktuar nga rezervuari) - një çështje e ndryshme teknikisht nga afërsia me epiqendrën e 1967-s.
• ?Rrezik zinxhir domino në digat vijuese (Fierzë, Koman, Vau i Dejës) në rast dëmtimi — Nuk u gjet asnjë burim (gazetari, NGO, dokument zyrtar) që të bëjë këtë pretendim specifik gjatë hulumtimit. Dokumenti i studimit të fizibilitetit (WBIF) përmend vetëm vështirësi operacionale në menaxhimin e kaskadës Fierzë-Koman-Vau i Dejës gjatë reshjeve të mëdha (rrezik përmbytjeje operacionale), jo skenar dëmtimi/shembjeje zinxhir të digave. Kjo pjesë e pretendimit duhet trajtuar si e paverifikuar.

Verifikim i pavarur shtesë

citizens.al shkruan shprehimisht: "Kontrata për punimet paraprake iu dha kompanisë amerikane Bechtel në korrik të vitit 2021, pa asnjë procedurë tenderimi" — përputhje e plotë me pretendimin. E njëjta burim konfirmon se kjo u pasua nga ligji i posaçëm nr. 38/2021, që emërtonte drejtpërdrejt kompaninë përmes një "procedure të veçantë negocimi".

Besueshmëria e hulumtimit: mesatare

Burimet